Η Βόρεια Θαλάσσια Διαδρομή κερδίζει έδαφος ως ταχύτερη εναλλακτική στο Σουέζ, με την Κίνα να εγκαινιάζει την πρώτη τακτική υπηρεσία μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων μέσω της Αρκτικής
Η Βόρεια Θαλάσσια Διαδρομή (NSR) έχει εξάψει τη φαντασία πρωτοπόρων της ναυσιπλοΐας και κυβερνήσεων εδώ και αιώνες.
Γνωστή και ως Βορειοανατολικό Πέρασμα, η μυθολογία γύρω από αυτήν ανάγεται στην εποχή του Marco Polo και επικεντρώνεται στην εμμονή της Ευρώπης να βρει μια συντομότερη διαδρομή προς τα πλούτη της Ασίας.
Οι πρώτοι εξερευνητές πίστευαν επίμονα ότι γύρω από τον Βόρειο Πόλο υπήρχε ένας θερμός, απαλλαγμένος από πάγους ωκεανός, ο οποίος θα συνέδεε εύκολα τα ευρωπαϊκά πλοία με τον Ειρηνικό.
Η NSR χαράσσει μια παγωμένη διαδρομή κατά μήκος της αρκτικής ακτογραμμής της Ρωσίας, από τα Στενά του Βερίγγειου, που συνδέουν τον Ειρηνικό και τον Αρκτικό ωκεανό, έως τη Θάλασσα του Μπάρεντς, βόρεια της Νορβηγίας.
Η θαλάσσια διαδρομή μήκους 5.600 χιλιομέτρων είναι το συντομότερο θαλάσσιο πέρασμα από την Ανατολική Ασία προς την Ευρώπη ή τις ακτές του Ατλαντικού της Βόρειας Αμερικής.
Παρότι είναι πλωτή μόνο στα τέλη του καλοκαιριού στο βόρειο ημισφαίριο, το χρονικό παράθυρο έχει διευρυνθεί τα τελευταία χρόνια, καθώς το στρώμα πάγου που περιβάλλει τον Βόρειο Πόλο έχει υποχωρήσει.
Παράλληλα, η πρόοδος στα πλοία ενισχυμένης κλάσης πάγου, στη δορυφορική τηλεπισκόπηση, στην πρόγνωση των πάγων και στην ψηφιακή ναυσιπλοΐα έχει καταστήσει τις επιχειρήσεις στην Αρκτική πιο πρακτικές.
Οι γεωπολιτικοί κίνδυνοι σε άλλους μεγάλους ναυτιλιακούς διαδρόμους έχουν επίσης ενισχύσει την ελκυστικότητα της διαφοροποίησης των διαδρομών.
Οι διαταραχές και οι εντάσεις σε κρίσιμες θαλάσσιες οδούς, όπως η Ερυθρά Θάλασσα, η Μαύρη Θάλασσα, τα Στενά του Ορμούζ και η Διώρυγα του Σουέζ, έχουν ενισχύσει το διεθνές ενδιαφέρον για εναλλακτικές διαδρομές και μεγαλύτερη ανθεκτικότητα των αλυσίδων εφοδιασμού.
Ταχύτερη διαδρομή σε περιορισμένο χρονικό παράθυρο
Η διαδρομή μπορεί να μειώσει περισσότερο από το μισό τον χρόνο που απαιτείται για τη μεταφορά εμπορευμάτων από την Κίνα στην Ευρώπη.
Η Ρωσία την προωθεί ως ταχύτερη, φθηνότερη και φιλικότερη προς το περιβάλλον εναλλακτική στις υφιστάμενες παγκόσμιες ναυτιλιακές διαδρομές. Ωστόσο, τα οφέλη συνοδεύονται από σοβαρούς περιβαλλοντικούς και πολιτικούς κινδύνους που θα μπορούσαν να υπερκεράσουν τα οφέλη.
Η τήξη των πάγων, οι σφοδρότερες καιρικές συνθήκες, τα ρηχά τμήματα στο ανατολικό άκρο, οι επιπλέοντες πάγοι και οι ανεπαρκείς υποδομές διάσωσης καθιστούν αυτόν τον αρκτικό διάδρομο πολύ πιο επικίνδυνο και ρυπογόνο από όσο θα ήθελε η Ρωσία να πιστεύει ο κόσμος.
Τα ίδια τα πλοία είναι περιορισμένα ως προς το μέγεθος, απαιτούν ενισχυμένα κύτη κλάσης πάγου ή πολικής κλάσης, εξειδικευμένα πληρώματα και άδειες, ενώ αντιμετωπίζουν υψηλά ασφάλιστρα.
Για ένα τμήμα της NSR απαιτούνται επίσης συνοδείες από ρωσικά παγοθραυστικά. Η κρατική πυρηνική εταιρεία της Ρωσίας, Rosatom, εκδίδει τις απαιτούμενες άδειες ναυσιπλοΐας και εποπτεύει τη ναυσιπλοΐα κατά μήκος της διαδρομής, ενώ παράλληλα παρέχει τα πυρηνοκίνητα παγοθραυστικά που απαιτούνται για τη συνοδεία των εμπορικών πλοίων.
Οι υπηρεσίες βρίσκονται σε λειτουργία
Ενώ η Ινδία, η Ιαπωνία, η Κορέα και οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν εκφράσει εδώ και καιρό ενδιαφέρον για την αποστολή φορτίων μέσω της διαδρομής του Αρκτικού Κύκλου, είναι η Κίνα που έχει δημιουργήσει την πρώτη τακτική υπηρεσία.
Τον Αύγουστο, η κινεζική ναυτιλιακή εταιρεία Sea Legend Shipping εγκαινίασε την πρώτη στον κόσμο υπηρεσία μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων μέσω της αρκτικής διαδρομής, μετά την πραγματοποίηση δοκιμαστικής διέλευσης τον περασμένο Οκτώβριο.
Η κίνηση αυτή αποτελεί τη σημαντικότερη εξέλιξη στη μεταφορά εμπορευματοκιβωτίων στην Αρκτική από τότε που η Maersk πραγματοποίησε δοκιμαστικό ταξίδι το 2018.
Ο νέος «Δρόμος του Πάγου και του Μεταξιού» ξεκινά από το λιμάνι Ningbo-Zhoushan στην ανατολική ακτή της Κίνας και καταλήγει στο Felixstowe στη νοτιοανατολική Αγγλία.
Το ταξίδι αναμένεται να διαρκεί μόλις 18 ημέρες, έναντι περισσότερων από 40 ημερών μέσω της Διώρυγας του Σουέζ ή περισσότερων από 50 ημερών μέσω του Ακρωτηρίου της Καλής Ελπίδας, εάν η διέλευση από την Ερυθρά Θάλασσα δεν είναι δυνατή.
Από την ανακοίνωση της Sea Legend, έξι κινεζικές ναυτιλιακές εταιρείες φέρεται να έχουν προγραμματίσει 29 πλοία για την πραγματοποίηση 44 αρκτικών ταξιδιών φέτος, τον υψηλότερο αριθμό από το πρώτο αρκτικό ταξίδι της Κίνας το 2013.
Η Νότια Κορέα ψήφισε επίσης νομοθεσία νωρίτερα φέτος για να μετατρέψει τη νότια λιμενική πόλη Μπουσάν σε σημαντικό κόμβο αρκτικής ναυτιλίας. Στις 19 Αυγούστου ανακοίνωσε επίσης την πρόθεσή της να πραγματοποιήσει δοκιμαστικό ταξίδι πλοίου μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων τον Σεπτέμβριο.
Η Sea Legend φέρεται να σχεδιάζει να πραγματοποιεί ένα ταξίδι την εβδομάδα μετά το παρθενικό ταξίδι της στις 15 Αυγούστου, για συνολικά οκτώ συνεχόμενες αναχωρήσεις.
Αυτό υποδηλώνει έναν βαθμό σταθερότητας του προγράμματος, επιτρέποντας στους εξαγωγείς να κάνουν κρατήσεις φορτίων και να προγραμματίζουν εκ των προτέρων την παραγωγή και τα logistics.
Το πρώτο ταξίδι φέρεται να μετέφερε ηλεκτρικά και υβριδικά οχήματα κινεζικής κατασκευής, μπαταρίες λιθίου, εξοπλισμό ηλιακής ενέργειας και άλλα προϊόντα που πωλούνται στις ευρωπαϊκές αγορές.
Οι ειδικοί αναφέρουν ότι η διαδρομή είναι ιδανική για φορτία ευαίσθητα στη θερμοκρασία, συμπεριλαμβανομένων των ηλεκτρικών οχημάτων, των μπαταριών λιθίου και των ηλιακών προϊόντων — τομείς στους οποίους η Κίνα έχει καταστεί κυρίαρχος παγκόσμιος προμηθευτής.
Ωστόσο, μεγάλο μέρος της κίνησης που χρησιμοποιεί σήμερα την αρκτική διαδρομή αφορά τον «σκιώδη στόλο» της Μόσχας: παλαιά δεξαμενόπλοια που συχνά επιχειρούν χωρίς ασφάλιση ή την κατάλληλη ρυθμιστική εποπτεία, πραγματοποιώντας περιστασιακά ταξίδια για να παρακάμψουν τις δυτικές κυρώσεις στις εξαγωγές πετρελαίου της Ρωσίας.
Η Κίνα έχει δραστηριοποιηθεί ιδιαίτερα ενεργά στην ανάπτυξη της NSR, μετά την πρότασή της για έναν Πολικό Δρόμο του Μεταξιού το 2017. Η Μόσχα ήταν αρχικά επιφυλακτική απέναντι στην αυξανόμενη παρουσία της Κίνας στην Αρκτική, αλλά μετά την πλήρους κλίμακας εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022, η Ρωσία έχει καταστεί ολοένα και πιο εξαρτημένη από την Κίνα, προσφέροντας στο Πεκίνο μεγαλύτερη επιρροή και πρόσβαση.
Για την Κίνα, προσφέρει μια κρίσιμη εναλλακτική στα Στενά της Μαλάκκας, από τα οποία πρέπει να διέρχεται περίπου το 80% του εισαγόμενου πετρελαίου της χώρας και μεγάλο μέρος του εμπορίου της.
Η Μόσχα και το Πεκίνο έχουν θέσει ως στόχο να φτάσουν τους 20 εκατομμύρια τόνους διμερούς εμπορευματικής κίνησης κατά μήκος της διαδρομής έως το 2030, αναδεικνύοντας την αυξανόμενη σημασία του Βορειοανατολικού Περάσματος για το εμπόριο μεταξύ των δύο χωρών.
Η Ιαπωνία θεωρεί επίσης την αρκτική διαδρομή μια ζωτικής σημασίας ενεργειακή συντόμευση.
Τα λιμάνια βαθέων υδάτων στα νησιά Hokkaido και Honshu είναι γεωγραφικά κατάλληλα για να λειτουργήσουν ως σημαντικά σημεία εισόδου υγροποιημένου φυσικού αερίου από την Αρκτική. Ωστόσο, οι ιστορικά ψυχρές σχέσεις με τη Ρωσία έχουν επιβάλει μια πιο προσεκτική προσέγγιση.
Πιθανή διαδρομή για αγροτικές εξαγωγές
Η χρήση της NSR για τη μεταφορά χύδην σιτηρών και ελαιούχων σπόρων έχει μέχρι σήμερα παραμείνει περιορισμένη.
Ωστόσο, η Ρωσία και η Κίνα φέρεται να έχουν προχωρήσει σε σχέδια για την αξιοποίηση του εμπορικού διαδρόμου για μεταφορές χύδην φορτίων και αγροτικών προϊόντων.
Η αύξηση των ρωσικών εξαγωγών σιτηρών και ελαιούχων σπόρων μέσω των λιμανιών της στη Βαλτική, λόγω του συνεχιζόμενου πολέμου με την Ουκρανία, ενδέχεται επίσης να οδηγήσει σε ορισμένες δοκιμές.
Ωστόσο, οι παραδοσιακές παγκόσμιες εμπορικές ροές δεν θα ωφελούνταν σημαντικά από αυτή την επιλογή και ο έλεγχος του περάσματος από τη Μόσχα, καθώς αυτό βρίσκεται σε μεγάλο βαθμό εντός της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης της Ρωσίας, θεωρείται υπερβολικά μεγάλος κίνδυνος για πολλούς εμπόρους.
Παράγοντες του κλάδου προειδοποιούν ότι οι πρόσφατες εξελίξεις δεν θα πρέπει να ερμηνευθούν ως αντικατάσταση των καθιερωμένων εμπορικών διαδρομών, όπως η Διώρυγα του Σουέζ.
Αντίθετα, αναφέρουν ότι ο αρκτικός διάδρομος εισέρχεται σε μια φάση κατά την οποία δοκιμάζονται η εμπορική του βιωσιμότητα, η ανθεκτικότητα της αλυσίδας εφοδιασμού και ο ρόλος του στη διακυβέρνηση της παγκόσμιας ναυτιλίας.
Παρότι έχει περάσει από το στάδιο της σκοπιμότητας σε εκείνο της επικύρωσης μέσω του εμπορίου, σε αυτό το πρώιμο στάδιο ο διάδρομος θα πρέπει να θεωρείται κυρίως ως εποχική συμπληρωματική επιλογή για τις άλλες βασικές διεθνείς ναυτιλιακές διαδρομές.
Η Βόρεια Θαλάσσια Διαδρομή χρησιμοποιείται από τουλάχιστον έναν εμπορικό φορέα ναυτιλίας κατά τη διάρκεια του φετινού καλοκαιριού στο βόρειο ημισφαίριο. Εικόνα: Shutterstock
www.worldenergynews.gr
