Πριν από περισσότερες από επτά δεκαετίες, η Σοβιετική Ένωση οραματίστηκε ένα από τα πιο φιλόδοξα και αμφιλεγόμενα έργα που σχεδιάστηκαν ποτέ: την κατασκευή ενός γιγαντιαίου φράγματος στον Βερίγγειο Πορθμό, με στόχο να αλλάξει την κυκλοφορία των ωκεανών και, κατ' επέκταση, το κλίμα του πλανήτη. Μια ιδέα που τότε έμοιαζε να ξεπερνά κάθε όριο της μηχανικής και της επιστήμης.
Σήμερα, αυτό το ξεχασμένο σχέδιο του Ψυχρού Πολέμου επιστρέφει στο επίκεντρο του επιστημονικού ενδιαφέροντος. Όχι επειδή πρόκειται να υλοποιηθεί, αλλά επειδή νέα κλιματικά μοντέλα εξετάζουν κατά πόσο μια τόσο δραστική παρέμβαση θα μπορούσε, έστω και θεωρητικά, να επηρεάσει τις παγκόσμιες ωκεάνιες κυκλοφορίες και την εξέλιξη της κλιματικής αλλαγής. Έτσι, μια πρόταση που κάποτε θεωρήθηκε υπερβολικά φιλόδοξη μετατρέπεται σήμερα σε αφορμή για να κατανοήσουμε καλύτερα τις λεπτές ισορροπίες του κλιματικού συστήματος της Γης.
Το σοβιετικό όραμα: Να ζεστάνει η Σιβηρία με ένα γιγάντιο φράγμα
Στις αρχές της δεκαετίας του 1950, ο Σοβιετικός μηχανικός Πιοτρ Μπορίσοφ παρουσίασε μια ιδέα που έμοιαζε τεράστια ακόμη και για τα δεδομένα της εποχής: το κλείσιμο του Βερίγγειου Πορθμού, της θαλάσσιας διόδου που χωρίζει τη Σιβηρία από την Αλάσκα.
Το σχέδιο προέβλεπε την κατασκευή ενός κολοσσιαίου φράγματος πλάτους περίπου 80 χιλιομέτρων, σε συνδυασμό με τεράστιες αντλίες που θα μετακινούσαν θαλάσσιες μάζες νερού. Ο στόχος ήταν να περιοριστεί η εισροή ψυχρών αρκτικών υδάτων και να επιτραπεί σε θερμότερα νερά του Ειρηνικού να κινηθούν προς τον βορρά.
Ο Μπορίσοφ πίστευε ότι μια τέτοια αλλαγή θα μπορούσε να μειώσει τους πάγους της Αρκτικής, να κάνει τη βόρεια Σιβηρία θερμότερη και να δημιουργήσει νέες γεωργικές δυνατότητες σε περιοχές που σήμερα παραμένουν παγωμένες για μεγάλο μέρος του χρόνου.
Το σχέδιο όμως έμεινε στα χαρτιά. Το τεχνολογικό κόστος ήταν τεράστιο, ενώ πολλοί επιστήμονες αμφισβήτησαν αν το κλίμα θα αντιδρούσε όπως προέβλεπαν οι εμπνευστές του.
Γιατί ο Βερίγγειος Πορθμός είναι τόσο σημαντικός για το κλίμα
Ο Βερίγγειος Πορθμός δεν είναι απλώς ένα στενό πέρασμα ανάμεσα σε δύο ηπείρους. Αποτελεί έναν κρίσιμο σύνδεσμο ανάμεσα στον Ειρηνικό και τον Αρκτικό Ωκεανό.
Μέσα από αυτόν περνούν ποσότητες σχετικά γλυκού νερού προς την Αρκτική, επηρεάζοντας την ισορροπία των ωκεανών. Αυτές οι αλλαγές μπορούν, σε βάθος χρόνου, να συνδεθούν με μεγάλα συστήματα θαλάσσιας κυκλοφορίας, όπως η Ατλαντική Μεσημβρινή Ανατρεπτική Κυκλοφορία (AMOC), η οποία μεταφέρει θερμότητα στον Ατλαντικό.
Ακριβώς αυτή η σύνδεση έκανε τους σύγχρονους επιστήμονες να ξανακοιτάξουν την παλιά ιδέα - αυτή τη φορά με διαφορετικό ερώτημα.
Θα μπορούσε ένα φράγμα να προστατεύσει το κλίμα;
Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο της Ουτρέχτης μελέτησαν μέσω κλιματικών μοντέλων τι θα συνέβαινε αν ο Βερίγγειος Πορθμός έκλεινε τεχνητά. Η έρευνα δεν πρότεινε την κατασκευή ενός τέτοιου έργου, αλλά εξέτασε τις πιθανές επιπτώσεις μιας τόσο μεγάλης παρέμβασης.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι, κάτω από ορισμένες συνθήκες, το κλείσιμο του πορθμού θα μπορούσε θεωρητικά να επηρεάσει την ανθεκτικότητα της AMOC απέναντι στην αποδυνάμωσή της από την κλιματική αλλαγή. Ωστόσο, οι ίδιοι οι επιστήμονες τόνισαν ότι πρόκειται για θεωρητική διερεύνηση και όχι για ένα σχέδιο έτοιμο να εφαρμοστεί.
Η χρονική στιγμή θα ήταν επίσης κρίσιμη: αν η ωκεάνια κυκλοφορία είχε ήδη εξασθενήσει σημαντικά, μια τέτοια παρέμβαση μπορεί να είχε διαφορετικό ή ακόμη και αντίθετο αποτέλεσμα.
Οι κίνδυνοι ενός «τεχνητού πλανήτη»
Παρά τη γοητεία μιας τέτοιας ιδέας, οι επιστήμονες παραμένουν ιδιαίτερα επιφυλακτικοί.
Ένα μόνιμο φράγμα στον Βερίγγειο Πορθμό θα μπορούσε να επηρεάσει τα θαλάσσια οικοσυστήματα, την αλιεία, τη ναυσιπλοΐα και την ισορροπία ολόκληρων περιοχών. Επιπλέον, μια τόσο μεγάλη επέμβαση θα ήταν εξαιρετικά δύσκολο να αντιστραφεί αν προκαλούσε απρόβλεπτες συνέπειες.
Για τους περισσότερους ειδικούς, η βασική λύση παραμένει η μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και όχι η προσπάθεια να τροποποιηθεί μηχανικά το κλιματικό σύστημα της Γης.
Από το όνειρο της κυριαρχίας στη φύση στην ανάγκη προστασίας της
Το ίδιο σημείο στον χάρτη έχει σήμερα μια εντελώς διαφορετική σημασία. Οι Σοβιετικοί οραματίζονταν έναν τρόπο να κάνουν τον άνθρωπο κυρίαρχο πάνω στο κλίμα. Οι σύγχρονοι επιστήμονες εξετάζουν αν η κατανόηση αυτών των μηχανισμών μπορεί να βοηθήσει στην αποτροπή μιας επικίνδυνης κλιματικής αποσταθεροποίησης.
Ένα φράγμα που κάποτε σχεδιάστηκε για να αλλάξει τον κόσμο, σήμερα λειτουργεί κυρίως ως υπενθύμιση: η Γη είναι ένα εξαιρετικά περίπλοκο σύστημα και κάθε προσπάθεια να το αλλάξουμε μπορεί να έχει συνέπειες πολύ μεγαλύτερες από τις αρχικές μας προβλέψεις.
www.worldenergynews.gr
