Πόσες φορές έχουμε σταματήσει τον εαυτό μας πριν καν δοκιμάσουμε κάτι δημιουργικό; «Δεν ζωγραφίζω καλά», «Δεν έχω μουσικό ταλέντο», «Δεν είμαι δημιουργικός άνθρωπος». Για πολλούς, η δημιουργικότητα μοιάζει με ένα προνόμιο που διαθέτουν μόνο οι καλλιτέχνες ή όσοι έχουν χρόνια εκπαίδευσης. Ωστόσο, η σύγχρονη νευροεπιστήμη έρχεται να αμφισβητήσει αυτή την αντίληψη.
Νέα ευρήματα δείχνουν ότι ο εγκέφαλός μας είναι προγραμματισμένος να δημιουργεί. Μάλιστα, η αυθόρμητη έκφραση φαίνεται να ενεργοποιεί εντελώς διαφορετικά νευρωνικά δίκτυα από εκείνα που χρησιμοποιούμε όταν απλώς αναπαράγουμε κάτι που έχουμε ήδη μάθει.
Σε μια από τις πιο γνωστές μελέτες στον χώρο της μουσικής νευροεπιστήμης, ο ερευνητής Charles Limb μελέτησε επαγγελματίες μουσικούς της τζαζ την ώρα που αυτοσχεδίαζαν. Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά. Κατά τη διάρκεια του αυτοσχεδιασμού μειωνόταν η δραστηριότητα στον ραχιοπλάγιο προμετωπιαίο φλοιό, μια περιοχή του εγκεφάλου που σχετίζεται με την αυτοπαρακολούθηση, τον γνωστικό έλεγχο και την αξιολόγηση των πράξεών μας. Με απλά λόγια, ο εσωτερικός κριτής φαινόταν να σιωπά, επιτρέποντας μεγαλύτερη ελευθερία στη δημιουργική έκφραση.
Ταυτόχρονα, ενεργοποιούνταν περισσότερο ο μέσος προμετωπιαίος φλοιός, μια περιοχή που συνδέεται με την προσωπική έκφραση, την αίσθηση του εαυτού και τη δημιουργική αφήγηση. Είναι σαν ο εγκέφαλος να μετατοπίζει την προσοχή από το «πρέπει να το κάνω σωστά» στο «ας εκφράσω αυτό που νιώθω».
Ακόμη μια πρόσφατη έρευνα της Karen Barrett στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Σαν Φρανσίσκο εξέτασε παιδιά χωρίς μουσική εκπαίδευση καθώς αυτοσχεδίαζαν μέσα σε μαγνητικό τομογράφο. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι και τα παιδιά παρουσίαζαν ένα εντελώς διαφορετικό μοτίβο εγκεφαλικής λειτουργίας σε σχέση με όταν έπαιζαν απλώς μια απομνημονευμένη κλίμακα.
Το πιο ενδιαφέρον εύρημα ήταν ότι όταν τα παιδιά αυτοσχεδίαζαν, ενεργοποιούνταν περισσότερο οι περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με την αίσθηση της ευχαρίστησης και της ανταμοιβής. Δηλαδή, η ίδια η διαδικασία της αυθόρμητης δημιουργίας φαίνεται να είναι εγγενώς ευχάριστη και κινητοποιητική, ακόμη και όταν δεν υπάρχει στόχος επίδοσης ή εξωτερική επιβράβευση.
Από ψυχολογική σκοπιά, τα ευρήματα αυτά αποκτούν ιδιαίτερη σημασία. Η τελειοθηρία και ο φόβος της αποτυχίας αποτελούν δύο από τους μεγαλύτερους εχθρούς της δημιουργικότητας. Όταν ο εγκέφαλος βρίσκεται σε διαρκή κατάσταση αυτοκριτικής, περιορίζει την ελευθερία του να πειραματιστεί, να κάνει λάθη και τελικά να ανακαλύψει νέες ιδέες.
Αντίθετα, ο αυτοσχεδιασμός μάς καλεί να ανεχτούμε την αβεβαιότητα. Να επιτρέψουμε στον εαυτό μας να δημιουργήσει χωρίς να γνωρίζει εκ των προτέρων το αποτέλεσμα. Ίσως, λοιπόν, η δημιουργικότητα να μην είναι ένα χάρισμα που διαθέτουν λίγοι, αλλά μια φυσική λειτουργία του ανθρώπινου εγκεφάλου που συχνά καταπιέζεται από την υπερβολική αυτοκριτική. Είτε πρόκειται για μουσική, ζωγραφική, χορό ή ακόμη και για τον τρόπο που λύνουμε καθημερινά προβλήματα, κάθε στιγμή αυθεντικής δημιουργίας αποτελεί μια ευκαιρία να αφήσουμε για λίγο στην άκρη τον εσωτερικό κριτή και να επιτρέψουμε στον εγκέφαλό μας να κάνει αυτό που γνωρίζει από τη φύση του: να εξερευνά, να συνδέει και να δημιουργεί.
www.worldenergynews.gr
