Ο Jean-Paul Harreman, διευθυντής στο Montel, εξετάζει πώς οι ενεργειακές αγορές και τα ενεργειακά συστήματα ανταποκρίνονται στον κόσμο που αλλάζει γύρω τους - Aποτελεί αναδημοσίευση άρθρου του Montel
Οι αγορές μπορούν να κινούνται σαν ένα border collie υπό την επήρεια στεροειδών - ευέλικτες, έξυπνες, οξυδερκείς, γρήγορες και ακριβείς.
Τα φυσικά ενεργειακά συστήματα κινούνται σαν βροντόσαυρος. Χρειάζονται χρόνο για να αρχίσουν να κινούνται και ο αντίκτυπός τους στο περιβάλλον είναι μεγάλος.
Είναι σημαντικό να διαχωρίζουμε τις αγορές από όσα είναι φυσικά εφικτά, προκειμένου να κατανοήσουμε πώς αντιδρούν η μία στην άλλη.
Μια αγορά μπορεί μέσα σε λίγα λεπτά να αποφασίσει ότι το φυσικό αέριο είναι υπερβολικά επικίνδυνο, η ηλιακή ενέργεια υπερβολικά άφθονη, οι μπαταρίες το επόμενο μεγάλο βήμα ή ο άνθρακας υπερτιμημένος.
Ένα φυσικό σύστημα δεν μπορεί να ανταποκριθεί με την ίδια ευελιξία. Πρέπει να λάβει υπόψη τη γεωλογία, το χρέος, τις τουρμπίνες, τους κώδικες δικτύου, τις δημόσιες ακροάσεις και ένα μακροπρόθεσμο χρονοδιάγραμμα αδειοδότησης.
Γι’ αυτό είναι τόσο παραπλανητικό να αντιμετωπίζουμε την ενεργειακή μετάβαση σαν να ξεκινούσαμε από λευκό χαρτί. Δεν σχεδιάζουμε ένα απανθρακοποιημένο ηλεκτρικό σύστημα από τις πρώτες αρχές. Κληρονομούμε ένα ήδη υπάρχον σύστημα.
Δεν ξεκινάμε από την αρχή
Υπάρχουν ήδη 11,3 εκατομμύρια χιλιόμετρα γραμμών και καλωδίων ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, τα οποία εξυπηρετούν 266 εκατομμύρια πελάτες. Οι μονάδες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας υπάρχουν ήδη και είναι συνδεδεμένες στο δίκτυο.
Η βιομηχανική ζήτηση βρίσκεται εκεί όπου την τοποθέτησε η ιστορία. Ταμιευτήρες, λιμάνια, υποσταθμοί και διασυνδέσεις υπάρχουν σε συγκεκριμένες τοποθεσίες. Σε αντίθεση με όσα φαίνεται να πιστεύουν ορισμένοι, το καλύτερο που μπορούμε να ελπίζουμε είναι η προσαρμογή, η απόσυρση, η αναβάθμιση και η συνύπαρξη. Η επανεκκίνηση από το μηδέν δεν αποτελεί επιλογή.
Οι αγορές, εν τω μεταξύ, ειδικεύονται στα σοκ. Η κρίση φυσικού αερίου στην Ευρώπη δείχνει πόσο γρήγορα μπορεί ένα σοκ της αγοράς να διαδοθεί σε ολόκληρο το ενεργειακό σύστημα. Η αλυσιδωτή αντίδραση που προκαλεί ένα τέτοιο γεγονός παρουσιάζεται στο παρακάτω διάγραμμα.
Αυτή η αλληλουχία έχει σημασία, επειδή οι επιπτώσεις μιας κρίσης δεν τελειώνουν όταν οι τιμές επιστρέφουν στα κανονικά επίπεδα. Οι αλλαγές πολιτικής, το υψηλότερο κόστος χρηματοδότησης και οι μεταβολές στις προσδοκίες μπορούν να αναδιαμορφώσουν τις επενδύσεις για χρόνια μετά.
Διαφορετικά είδη σοκ
Οι αρνητικές τιμές αποτελούν διαφορετικό είδος σοκ. Εμφανίζονται όταν η φθηνή πράσινη παραγωγή υπερβαίνει τη ζήτηση, την ευελιξία, τη δυναμικότητα μεταφοράς ή και τα τρία μαζί.
Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (IEA) έχει επισημάνει ότι η αυξανόμενη ανάπτυξη της ηλιακής και της αιολικής ενέργειας έχει οδηγήσει σε πτώση των χονδρεμπορικών τιμών σε αρκετές χώρες, συχνά κάτω από το μηδέν σε περιόδους υψηλής παραγωγής από ανανεώσιμες πηγές.
Αυτό δεν αποτελεί λόγο για να απορρίψουμε τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Είναι λόγος να σταματήσουμε να προσποιούμαστε ότι η παραγωγή μπορεί να τρέχει με ταχύτητα σπριντ, ενώ τα δίκτυα, η αποθήκευση και η απόκριση της ζήτησης προχωρούν με αργό βήμα.
Ο περιορισμός της παραγωγής ανήκει στην ίδια κατηγορία. Όταν το δίκτυο μεταφοράς είναι συμφορημένο, η ζήτηση είναι ασθενής ή οι τιμές είναι βαθιά αρνητικές, μέρος της παραγωγής από ανανεώσιμες πηγές θα περιορίζεται.
Αυτό δεν αποδεικνύει ότι η αιολική και η ηλιακή ενέργεια ήταν λάθος επιλογές. Αποδεικνύει ότι το σύστημα που τις περιβάλλει είναι ελλιπές.
Πολλά GW έργων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας σε όλο τον κόσμο περιμένουν στην ουρά για σύνδεση στο δίκτυο. Η κατασκευή αυτών των έργων διαρκεί συνήθως από ένα έως πέντε χρόνια.
Εν τω μεταξύ, ο σχεδιασμός, η αδειοδότηση και η ολοκλήρωση νέων υποδομών δικτύου μπορεί να απαιτήσουν από 5 έως 15 χρόνια.
Διαφορετικές ανάγκες, διαφορετικές λύσεις
Εδώ η εξελικτική βιολογία γίνεται μια χρήσιμη μεταφορά. Διαφορετικοί τύποι ενεργειακών επενδύσεων καλύπτουν διαφορετικές ανάγκες, οι οποίες διαμορφώνονται από τις τιμές, την πολιτική, τη ρύθμιση και την κοινωνική αποδοχή.
Οι μπαταρίες ωφελούνται από τη μεταβλητότητα των τιμών και την ικανότητά τους να ανταποκρίνονται γρήγορα. Η ηλιακή ενέργεια ωφελείται από τη μείωση του κόστους κατασκευής, αν και η υπερβολική προσθήκη νέας δυναμικότητας μπορεί να πιέσει τις τιμές προς τα κάτω όταν ο ήλιος λάμπει.
Το ίδιο το δίκτυο αποτελεί τον βιότοπο - όταν είναι πολύ μικρό, όλα τα μέρη του συστήματος δέχονται πιέσεις.
Τα πολιτικά σοκ μπορούν να αλλάξουν ξαφνικά το ενεργειακό τοπίο. Κατά τη διάρκεια της ενεργειακής κρίσης του 2022, η ΕΕ εισήγαγε προσωρινά μέτρα που έθεσαν ανώτατα όρια στα έσοδα ορισμένων παραγωγών ηλεκτρικής ενέργειας και επέβαλαν έκτακτη εισφορά στα υπερκέρδη από τα ορυκτά καύσιμα. Το ανώτατο όριο των 180 ευρώ/MWh ορίστηκε αρκετά υψηλά, ώστε να μην υπονομεύει τα κίνητρα για επενδύσεις.
Η εμπιστοσύνη των επενδυτών, επομένως, δεν είναι δευτερεύον ζήτημα. Ο IEA εκτιμά ότι το 75% των παγκόσμιων ενεργειακών επενδύσεων χρηματοδοτείται από ιδιωτικές και εμπορικές πηγές.
Επισημαίνει επίσης ότι το κόστος κεφαλαίου αποτελεί σημαντικό εμπόδιο σε περιβάλλοντα όπου οι πολιτικοί και άλλοι κίνδυνοι είναι υψηλοί.
Οι διαφορετικές τεχνολογίες αντιμετωπίζουν διαφορετικές εξελικτικές πιέσεις, όπως παρουσιάζεται στο ακόλουθο διάγραμμα.
Αυτό μας φέρνει στην πυρηνική ενέργεια - Μία από τις πλέον αμφιλεγόμενες ενεργειακές τεχνολογίες
Το επιχείρημα υπέρ της έχει σημαντική βάση - παράγει ηλεκτρική ενέργεια με χαμηλές εκπομπές, μπορεί να παράγει ενέργεια όταν χρειάζεται, απαιτεί σχετικά μικρή έκταση γης και μπορεί να συμβάλει στη διατήρηση της σταθερότητας και της αξιοπιστίας του ηλεκτρικού συστήματος.
Ωστόσο, η συμπληρωματικότητα δεν συνεπάγεται συνύπαρξη χωρίς τριβές. Η νέα πυρηνική ισχύς εισέρχεται σε αγορές όπου οι υφιστάμενες ανανεώσιμες πηγές μπορούν να πιέζουν τις τιμές προς τα κάτω για πολλές ώρες, οι μπαταρίες αξιοποιούν εμπορικά τη μεταβλητότητα των τιμών και το δίκτυο βρίσκεται ήδη υπό πίεση.
Η ιστορία προσφέρει ένα χρήσιμο δίδαγμα. Οι ατμομηχανές μεταμόρφωσαν τις οικονομίες. Αυτό, όμως, συνέβη μόνο αφού είχαν κατασκευαστεί γύρω τους σιδηρόδρομοι, σταθμοί και υποδομές, είχαν καθοριστεί δρομολόγια και είχαν εξασφαλιστεί χρηματοδοτήσεις.
Τα εμπορευματοκιβώτια μεταμόρφωσαν το εμπόριο, αφού προσαρμόστηκαν σε αυτά τα λιμάνια, οι γερανοί, τα πρότυπα και τα συστήματα εφοδιαστικής της ενδοχώρας. Η ενέργεια ακολουθεί τον ίδιο κανόνα: η τεχνική υπεροχή δεν αρκεί ποτέ. Το σύστημα πρέπει να προσαρμοστεί γύρω από την καινοτομία. Και αυτό απαιτεί κεφάλαια, υποστήριξη και χρόνο.
Η ιστορία της πυρηνικής ενέργειας προσφέρει ορισμένα διδάγματα. Το Τσερνόμπιλ οδήγησε στη θέσπιση διεθνών συμβάσεων για την έγκαιρη ενημέρωση και την παροχή βοήθειας σε περίπτωση πυρηνικού ατυχήματος, ενώ η Φουκουσίμα οδήγησε τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας στη διαμόρφωση σχεδίου δράσης για την πυρηνική ασφάλεια και στην εφαρμογή εκτεταμένων αναβαθμίσεων ασφαλείας.
Αυτές οι καταστροφές υπονόμευσαν επίσης την εμπιστοσύνη του κοινού, ενώ ο κίνδυνος ατυχημάτων εξακολουθεί να αποτελεί έναν από τους λόγους για τους οποίους ορισμένες χώρες διατηρούν απαγορεύσεις ή εφαρμόζουν πολιτικές σταδιακής κατάργησης της πυρηνικής ενέργειας.
Εξέλιξη, όχι επανάσταση
Επομένως, το συμπέρασμά μου δεν είναι ούτε κατά της πυρηνικής ενέργειας ούτε κατά των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Είναι κατά της αμνησίας. Δεν μπορούμε να παραβλέπουμε την αιολική και την ηλιακή ενέργεια. Υπάρχουν ήδη, προσελκύουν τεράστια κεφάλαια και καθορίζουν ολοένα και περισσότερο τη διαμόρφωση των τιμών.
Ούτε μπορεί να απορριφθεί η πυρηνική ενέργεια, καθώς τα συστήματα εξακολουθούν να χρειάζονται εγγυημένη ισχύ, επάρκεια και υπηρεσίες σταθερότητας.
Ο πραγματικός εχθρός είναι η ψευδαίσθηση ότι το σύστημα που κληρονομήσαμε μπορεί να απορριφθεί και να αντικατασταθεί από ένα καθαρότερο σχέδιο μέσα σε έναν και μόνο πολιτικό κύκλο.
Η κληρονομιά της εποχής των ορυκτών καυσίμων είναι ενσωματωμένη στους αγωγούς, στα καλώδια, στα τιμολόγια, στη χωροθέτηση της βιομηχανίας και στα μητρώα περιουσιακών στοιχείων. Επομένως, η μετάβαση δεν προχωρά μέσω μιας εκκαθάρισης, αλλά μέσω μιας οικολογικής σύγκρουσης γύρω από τη συνύπαρξη, την προσαρμογή και την αντικατάσταση.
Οι αγορές μπορεί να βιώνουν επαναστάσεις (όπως ανέφερα σε μία από τις προηγούμενες στήλες μου). Τα ενεργειακά συστήματα, αντίθετα, τείνουν να εξελίσσονται.
www.worldenergynews.gr
