Με έναν συνδυασμό ασυνήθιστων ναυτιλιακών τακτικών, επαναφοράς παλαιότερων πλοίων και επιθετικής επέκτασης των εμπορικών δραστηριοτήτων του, το Κατάρ επιχειρεί να ανακτήσει τη θέση του στην παγκόσμια αγορά υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), καθώς ο πόλεμος μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν έχει διαταράξει τις μεταφορές μέσω των Στενών του Ορμούζ.
Έξι μήνες μετά την έναρξη της σύγκρουσης, οι εξαγωγές του εμιράτου είχαν σχεδόν σταματήσει. Στα τέλη Αυγούστου, οι αποστολές παρέμεναν εξαιρετικά περιορισμένες, μετά την επίθεση με βλήμα σε ένα από τα δεξαμενόπλοιά του έξω από τα Στενά του Ορμούζ. Η πίεση αυξανόταν τόσο από τους πελάτες που αντιμετώπιζαν ελλείψεις ενέργειας όσο και από το εσωτερικό της χώρας, η οικονομία της οποίας στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στις τακτικές παραδόσεις φυσικού αερίου.
Η απάντηση της QatarEnergy ήρθε μέσα από ένα απροσδόκητο μέσο: το Al Rayyan, ένα από τα παλαιότερα πλοία του στόλου της.
Το δεξαμενόπλοιο, ηλικίας 29 ετών, παρέμενε επί ημέρες στα ήρεμα νερά του Κόλπου, σε απόσταση λίγων ωρών από τις ακτές του Κατάρ. Όταν δόθηκε η εντολή απόπλου, ο πλοίαρχος έλαβε διαβεβαιώσεις ασφαλείας από το αμερικανικό Πολεμικό Ναυτικό, αλλά και οδηγίες να κινηθεί διακριτικά, χωρίς ενεργοποιημένους αναμεταδότες και φώτα.
Η αποστολή στέφθηκε με επιτυχία. Στις 10 Σεπτεμβρίου, το Al Rayyan πέρασε από τα Στενά του Ορμούζ και κατευθύνθηκε προς το λιμάνι Σοχάρ του Ομάν. Λίγες ημέρες αργότερα, εκεί το περίμενε το Al Mas’habiyyah, ένα σύγχρονο πλοίο μεταφοράς LNG που ναυπηγήθηκε το 2025 και ελέγχεται επίσης από το Κατάρ. Το νεότερο πλοίο ανέλαβε να μεταφέρει το φορτίο προς τον τελικό προορισμό του, την Κίνα. Στη συνέχεια, το Al Rayyan επέστρεψε μέσω των Στενών για να παραλάβει νέο φορτίο.
Σύμφωνα με έρευνα του Bloomberg, η οποία βασίστηκε σε συνεντεύξεις με περισσότερους από 24 traders και αξιωματούχους, το Κατάρ επιχειρεί σταδιακά να αποκαταστήσει τις εξαγωγές του, χωρίς να υπάρχει σαφής ορίζοντας λήξης της σύγκρουσης. Οι μαρτυρίες δόθηκαν υπό τον όρο της ανωνυμίας, λόγω της ευαισθησίας του θέματος, και αποτυπώνουν την προσπάθεια ενός από τους μεγαλύτερους εξαγωγείς φυσικού αερίου παγκοσμίως να προσαρμοστεί σε ένα ασταθές περιβάλλον.
Πριν από τον πόλεμο, το Κατάρ ήταν ο δεύτερος μεγαλύτερος εξαγωγέας LNG στον κόσμο, μετά τις ΗΠΑ, και κάλυπτε σχεδόν το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προσφοράς το προηγούμενο έτος. Η ανάκαμψη των παραδόσεών του θα μπορούσε να περιορίσει τις πιέσεις στην αγορά, καθώς πλησιάζει ο χειμώνας και οι τιμές βρίσκονται στα υψηλότερα επίπεδα των τελευταίων ετών.
«Πρέπει να προσαρμοστεί βραχυπρόθεσμα. Ολόκληρο το μοντέλο του βασίζεται στη μεταφορά τεράστιων ποσοτήτων μέσω των Στενών», δήλωσε ο Τόμπι Κόπσον, διευθύνων εταίρος της Davenport Energy στην Κίνα. Όπως σημείωσε, η δημιουργία μιας πιο σταθερής εναλλακτικής διαδρομής εξαγωγών θα μπορούσε να χαλαρώσει έναν από τους σημαντικότερους περιορισμούς της παγκόσμιας αγοράς LNG.
Η επιστροφή των φορτίων και το κόστος του αποκλεισμού
Μετά την επιτυχημένη διέλευση του Al Rayyan, οι εξαγωγές μέσω του Ορμούζ άρχισαν να αυξάνονται. Κατά τις τέσσερις εβδομάδες που ακολούθησαν, περίπου 20 δεξαμενόπλοια με καταριανό LNG πέρασαν από τα Στενά, σύμφωνα με δεδομένα παρακολούθησης πλοίων και πηγές που γνωρίζουν τις επιχειρήσεις. Τα πλοία επέστρεφαν γρήγορα, μόλις άδειαζαν τα φορτία τους.
Στα τέλη Σεπτεμβρίου, οι παραδόσεις είχαν πλησιάσει το ένα τρίτο των προπολεμικών επιπέδων. Η ταχύτητα της ανάκαμψης αιφνιδίασε ακόμη και ορισμένους πελάτες, ιδίως στην Ινδία, οι οποίοι είχαν αρχίσει να θεωρούν ότι οι καταριανές παραδόσεις δεν θα επανέρχονταν σύντομα και χρειάστηκε να προσαρμόσουν τον προγραμματισμό των προμηθειών τους.
Ο Πίτερ Κλαρκ, ανώτερος αντιπρόεδρος της ExxonMobil για το LNG, χαρακτήρισε το Κατάρ βασικό πυλώνα της παγκόσμιας ενεργειακής ασφάλειας. Η ExxonMobil συμμετέχει στην παραγωγή στις εγκαταστάσεις εξαγωγής του Ρας Λαφάν, του μεγαλύτερου συγκροτήματος εξαγωγής LNG στον κόσμο. Μιλώντας σε ενεργειακό συνέδριο τον Σεπτέμβριο, την περίοδο κατά την οποία οι αποστολές αυξάνονταν, εκτίμησε ότι το εμιράτο θα εξακολουθήσει να διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στην αγορά.
Ωστόσο, οι επιθέσεις δεν έχουν σταματήσει. Μόλις την προηγούμενη εβδομάδα, νέα επίθεση στόχευσε δεξαμενόπλοιο που συνδέεται με την QatarEnergy, υπενθυμίζοντας ότι η αποκατάσταση των εξαγωγών παραμένει ευάλωτη στις εξελίξεις ασφαλείας.
Το πρόβλημα ξεκίνησε τον Μάρτιο, τις πρώτες ημέρες του πολέμου, όταν δέχθηκε πλήγμα το εκτεταμένο συγκρότημα του Ρας Λαφάν. Οι επιθέσεις με πυραύλους και drones προκάλεσαν την πρώτη διακοπή τροφοδοσίας στην ιστορία των τριών δεκαετιών λειτουργίας του, αναγκάζοντας τους πελάτες να αναζητήσουν επειγόντως εναλλακτικές προμήθειες.
Οι εξαγωγές του Κατάρ από τον Απρίλιο έως τα τέλη Σεπτεμβρίου μειώθηκαν σχεδόν κατά 90% σε σύγκριση με την αντίστοιχη περίοδο του προηγούμενου έτους. Η ανατροπή αυτή απείλησε ένα επιχειρηματικό μοντέλο που βασιζόταν σε μακροχρόνιες συμβάσεις με πελάτες, κυρίως στην Ασία και την Ευρώπη, με αυστηρούς όρους και σχετικά άκαμπτες τιμολογιακές ρυθμίσεις.
Η φήμη του Κατάρ ως αξιόπιστου προμηθευτή, το οποίο δεν είχε χρειαστεί να επικαλεστεί στο παρελθόν ανωτέρα βία, του επέτρεπε να εξασφαλίζει υψηλότερες τιμές. Ο πόλεμος, ωστόσο, ανέτρεψε αυτή τη σχέση εμπιστοσύνης και έφερε στο προσκήνιο τον κίνδυνο να χάσει μέρος της πελατειακής του βάσης.
Το οικονομικό διακύβευμα είναι μεγάλο. Σύμφωνα με υπολογισμούς του Bloomberg, με βάση τις τρέχουσες τιμές παράδοσης βάσει μακροχρόνιων συμβάσεων, κάθε εβδομάδα κατά την οποία το Ρας Λαφάν δεν εξάγει LNG στερεί από το Κατάρ περίπου 1 δισ. δολάρια σε έσοδα. Το ποσό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για μια οικονομία μεγέθους περίπου 200 δισ. δολαρίων. Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο εκτιμά ότι η οικονομία της χώρας ενδέχεται να συρρικνωθεί κατά 15,6% φέτος.
Παλαιότερα πλοία, ακριβότερες ναυλώσεις και έλλειψη πληρωμάτων
Η διοίκηση της QatarEnergy, υπό τον υπουργό Ενέργειας και διευθύνοντα σύμβουλο Σαάντ Σερίδα αλ-Καάμπι, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η επανεκκίνηση των εξαγωγών δεν μπορούσε να περιμένει. Παράλληλα, η εταιρεία επιτάχυνε την επέκταση των εμπορικών της δραστηριοτήτων, επιδιώκοντας να επωφεληθεί από τις αναταράξεις που περιόριζαν τις δικές της δυνατότητες.
Αρχικά, το Κατάρ είχε επιχειρήσει περιστασιακές διελεύσεις από τα Στενά. Ωστόσο, η επίθεση σε δεξαμενόπλοιο LNG τον Ιούλιο, κατά την οποία επλήγη το μηχανοστάσιο και ξέσπασε πυρκαγιά, οδήγησε τον αλ-Καάμπι να αναστείλει τα σχέδια αύξησης των εξαγωγών. Αργότερα τον ίδιο μήνα, δέχθηκε πλήγμα και δεύτερο πλοίο που μετέφερε καταριανό φυσικό αέριο.
Καθώς περνούσαν οι εβδομάδες, όμως, η διοίκηση έβλεπε άλλους παραγωγούς πετρελαίου του Κόλπου να συνεχίζουν τις αποστολές τους μέσω του Ορμούζ, ενώ οι αμερικανικές προμήθειες LNG κέρδιζαν έδαφος σε αγορές όπως η Ινδία. Παράλληλα, η Κίνα, ο μεγαλύτερος αγοραστής, ενίσχυε τις προσπάθειες διαφοροποίησης των πηγών προμήθειάς της, μειώνοντας την εξάρτησή της από τον Κόλπο.
Η εταιρεία έπρεπε επίσης να διατηρήσει σε λειτουργική ετοιμότητα το Ρας Λαφάν, ώστε να μπορεί να αυξήσει γρήγορα την παραγωγή όταν οι συνθήκες στα Στενά το επέτρεπαν. Δύο από τις 14 μονάδες παραγωγής υπέστησαν ζημιές από την επίθεση του Μαρτίου και ενδέχεται να χρειαστούν περίπου τρία χρόνια για να επισκευαστούν. Παρ’ όλα αυτά, το 83% της παραγωγικής δυναμικότητας παρέμενε διαθέσιμο, ενώ συνεργεία είχαν κινητοποιηθεί για την αποκατάσταση των εγκαταστάσεων, ακόμη και σε περιοχές όπου είχαν καταγραφεί πλήγματα και παρέμεναν συντρίμμια.
Για να διατηρήσει ενεργές τις μονάδες και να επιταχύνει την επανεκκίνηση, η QatarEnergy συνέχιζε να παράγει τις απαραίτητες ποσότητες LNG, στέλνοντας κάθε μήνα φορτία στο Κουβέιτ. Με αυτόν τον τρόπο διατηρούσε τρεις έως τέσσερις μονάδες σε λειτουργία με χαμηλούς ρυθμούς παραγωγής, καθώς η επαναφορά εγκαταστάσεων LNG είναι χρονοβόρα λόγω των εξαιρετικά χαμηλών θερμοκρασιών που απαιτούνται για την υγροποίηση του αερίου.
Το επόμενο βήμα ήταν η ανάκληση πλοίων που είχαν εκμισθωθεί σε τρίτους κατά την έναρξη του πολέμου, όταν οι διελεύσεις θεωρούνταν σχεδόν αδύνατες. Προτεραιότητα δόθηκε σε δεξαμενόπλοια ηλικίας τουλάχιστον 15 ετών, καθώς το κόστος ασφάλισής τους ήταν πιο διαχειρίσιμο σε σύγκριση με εκείνο των νεότερων πλοίων, η αντικατάσταση των οποίων μπορεί να ξεπεράσει τα 300 εκατ. δολάρια.
Ο διαθέσιμος στόλος, ωστόσο, δεν επαρκούσε για τον στόχο της QatarEnergy να φορτώνει περίπου ένα φορτίο ημερησίως, με προορισμούς τόσο μακρινούς όσο η Κίνα και η Ιαπωνία. Έτσι, η εταιρεία στράφηκε και σε τρίτους πλοιοκτήτες LNG, μεταξύ των οποίων η ελληνική Maran Gas Maritime, καταβάλλοντας ναύλους που, σύμφωνα με πηγές της αγοράς, έφταναν περίπου στο δεκαπλάσιο των τότε συνήθων επιπέδων.
Εξίσου δύσκολη αποδείχθηκε η εξεύρεση πληρωμάτων. Αρκετές χώρες, μεταξύ των οποίων οι Φιλιππίνες, αντιτάχθηκαν στη χρήση των υπηκόων τους για μεταφορές μέσω του Ορμούζ. Η QatarEnergy συνεργάστηκε έτσι με εταιρείες στελέχωσης στην Ινδονησία, προσφέροντας διπλάσιες ή ακόμη και τριπλάσιες μηνιαίες αποδοχές, μαζί με πρόσθετα μπόνους για όσους δέχονταν να περάσουν από τα Στενά.
Η νέα μέθοδος βασίζεται σε διαδοχικές μεταφορές φορτίων μεταξύ πλοίων. Μεγάλες πετρελαϊκές εταιρείες και έμποροι χρησιμοποιούν ήδη παρόμοιες πρακτικές για το αργό πετρέλαιο, με μεγαλύτερα πλοία να διασχίζουν το Ορμούζ και μικρότερα να παραλαμβάνουν τα φορτία στον Κόλπο του Ομάν. Για το LNG, όμως, η διαδικασία είναι πολύ πιο περίπλοκη και ακριβή, καθώς το αέριο πρέπει να διατηρείται σε θερμοκρασία περίπου -162 βαθμών Κελσίου και απαιτείται ειδικός κρυογενικός εξοπλισμός, καθώς και εξειδικευμένα πληρώματα.
Το Κατάρ χτίζει εμπορικό δίκτυο πέρα από τον Κόλπο
Πέρα από την επαναφορά των δικών του εξαγωγών, η QatarEnergy επιδιώκει να ενισχύσει τον ρόλο της ως διεθνούς εμπόρου LNG. Η εμπορική της μονάδα, QET, αναμένεται να διαχειριστεί περισσότερους από 15 εκατ. τόνους LNG φέτος, σύμφωνα με πηγή με γνώση των δραστηριοτήτων της. Πρόκειται για σημαντική αύξηση σε σχέση με τους περίπου 10 εκατ. τόνους ετησίως που εκτιμούσε ότι διαχειριζόταν στα μέσα του προηγούμενου έτους, αν και παραμένει πολύ χαμηλότερα από τους περισσότερους από 70 εκατ. τόνους που διαχειρίστηκε πέρυσι η Shell, ο μεγαλύτερος έμπορος LNG παγκοσμίως.
«Η QatarEnergy διαθέτει όλα τα απαραίτητα στοιχεία για να εξελιχθεί σε σημαντικό έμπορο LNG», δήλωσε ο Ζαν-Κριστιάν Χάιντς, πρώην στέλεχος εμπορίας φυσικού αερίου και σήμερα ανεξάρτητος σύμβουλος στη Wideangle LNG. Όπως εξήγησε, η εταιρεία διαθέτει εξειδικευμένο προσωπικό, ισχυρή χρηματοοικονομική αξιοπιστία και σαφές κίνητρο να εξασφαλίζει εναλλακτικές ποσότητες, περιορίζοντας την εξάρτησή της από το Ορμούζ.
Σύμφωνα με πηγές που επικαλείται το Bloomberg, η QatarEnergy βρίσκεται σε προχωρημένες συζητήσεις με έργα εξαγωγής LNG στη Λουιζιάνα και το Τέξας για την αγορά εκατομμυρίων τόνων φυσικού αερίου σε πολυετή βάση. Ήδη προμηθεύεται αέριο από την αμερικανική εγκατάσταση Golden Pass, στην οποία έχει την κύρια ιδιοκτησιακή συμμετοχή και η οποία ξεκίνησε τη λειτουργία της φέτος, αυξάνοντας σταδιακά την παραγωγή της.
Σε μια ασυνήθιστη κίνηση, η εταιρεία προσέφερε αυτή την εβδομάδα στο Μπανγκλαντές μακροχρόνια σύμβαση LNG που θα βασίζεται στο διεθνές χαρτοφυλάκιό της και όχι αποκλειστικά στην παραγωγή του Ρας Λαφάν. Το Μπανγκλαντές, το οποίο αντιμετωπίζει ελλείψεις ενέργειας από την έναρξη του πολέμου, έχει ήδη συμφωνία μακροχρόνιας προμήθειας με την Petrobangla. Η εμπορική μονάδα του Κατάρ συμφώνησε να παραδώσει φορτία για να καλύψει μέρος του κενού που δημιουργήθηκε από τη διακοπή των εξαγωγών.
Στο πλαίσιο αυτής της διευθέτησης, το Μπανγκλαντές πληρώνει μικρή έκπτωση σε σχέση με τις τιμές της αγοράς άμεσης παράδοσης, οι οποίες έχουν εκτοξευθεί λόγω του πολέμου. Παρ’ όλα αυτά, τα φορτία κοστίζουν περίπου διπλάσια από τις πολύ χαμηλότερες τιμές της αρχικής μακροχρόνιας σύμβασης.
Ανάλογες συζητήσεις βρίσκονται σε εξέλιξη σε Ευρώπη και Ασία, καθώς η QET αναζητά διαθέσιμες ποσότητες και επιδιώκει να παραμείνει προμηθευτής ακόμη και σε μια περίοδο υψηλών τιμών. «Χτίζουμε τη θέση μας», δήλωσε ο αλ-Καάμπι στο Qatar Economic Forum στη Νέα Υόρκη τον Σεπτέμβριο, περιγράφοντας τους φιλόδοξους στόχους της εταιρείας. «Στο πολύ κοντινό μέλλον θα είμαστε με μεγάλη διαφορά ο μεγαλύτερος έμπορος LNG στον κόσμο».
Η αξιοπιστία των μακροχρόνιων συμβάσεων δοκιμάζεται
Παρά τη στροφή προς το διεθνές εμπόριο, βασική προτεραιότητα του Κατάρ παραμένει η διάθεση του δικού του φυσικού αερίου. Η αβεβαιότητα γύρω από τις διελεύσεις, ωστόσο, δυσκολεύει την τήρηση των συμβατικών υποχρεώσεων και ενδέχεται να μεταβάλει τις σχέσεις με τους πελάτες του.
Η παρατεταμένη επίκληση ανωτέρας βίας μπορεί, υπό προϋποθέσεις και μετά από μακρά περίοδο ακυρωμένων παραδόσεων, να δώσει στους αγοραστές τη δυνατότητα να αποχωρήσουν από συμβάσεις. Ορισμένοι πελάτες ενδέχεται επίσης να ζητήσουν μεγαλύτερη ευελιξία στους όρους προμήθειας, καθώς η εξάρτηση από μια διαδρομή που παραμένει εκτεθειμένη σε στρατιωτικές επιθέσεις αυξάνει τον επιχειρηματικό κίνδυνο.
«Η δυνατότητα του Κατάρ να απαιτεί υψηλότερες τιμές και ευνοϊκότερους όρους έχει περιοριστεί», εκτίμησε ο Σολ Καβόνιτς, ανώτερος αναλυτής ενέργειας στην MST Marquee. Όπως σημείωσε, τα κράτη του Κόλπου εξετάζουν ταχύτερα την ανάπτυξη αγωγών και άλλων εναλλακτικών διαδρομών, ενώ το Κατάρ βρίσκεται σε δυσμενέστερη θέση, καθώς δεν διαθέτει αντίστοιχη δυνατότητα παράκαμψης των Στενών για τις εξαγωγές LNG.
Η πρόκληση για τη χώρα είναι επομένως διπλή: να αποκαταστήσει όσο το δυνατόν περισσότερες αποστολές από το Ρας Λαφάν και ταυτόχρονα να δημιουργήσει ένα εμπορικό δίκτυο που θα περιορίζει τις επιπτώσεις από τις διαταραχές στην περιοχή. Η σύγκρουση έχει ήδη καταστήσει σαφές ότι η μακροχρόνια αξιοπιστία ενός προμηθευτή δεν αρκεί όταν η φυσική πρόσβαση στις αγορές παραμένει αβέβαιη.
«Δεν υπάρχει επιστροφή στην προηγούμενη κατάσταση», δήλωσε η Αν-Σοφί Κορμπό, ερευνήτρια στο Κέντρο Παγκόσμιας Ενεργειακής Πολιτικής του Πανεπιστημίου Κολούμπια και πρώην επικεφαλής ανάλυσης φυσικού αερίου της BP. Όπως εκτίμησε, η QatarEnergy θα χρειαστεί να προσαρμοστεί στη νέα πραγματικότητα, είτε προσφέροντας χαμηλότερες τιμές είτε παρέχοντας μεγαλύτερη ευελιξία στους πελάτες της — ή συνδυάζοντας και τις δύο επιλογές.
www.worldenergynews.gr
