Καθώς το Ελ Νίνιο του 2026 ενισχύεται σε όλο τον Αμαζόνιο, νέα έρευνα εφιστά την προσοχή σε μια προτεραιότητα διατήρησης που συχνά λαμβάνει λιγότερη έμφαση: την προστασία των δασών που εξακολουθούν να υπάρχουν από ζημιές που προκαλούνται από πυρκαγιές και υλοτομία.
Η παύση της αποψίλωσης
Οι προσπάθειες για την παύση της αποψίλωσης των δασών και την αποκατάσταση της εκχερσωμένης γης είναι κεντρικής σημασίας για πολλά προγράμματα διατήρησης. Ωστόσο, μια νέα μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Science υποδηλώνει ότι η πρόληψη των διαταραχών στα υπάρχοντα δάση, συμπεριλαμβανομένης της επιλεκτικής υλοτομίας και των πυρκαγιών, μπορεί μερικές φορές να προσφέρει τα μεγαλύτερα οφέλη για τα χρήματα που δαπανώνται.
Μια διεθνής ερευνητική ομάδα από το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Βραζιλία, τη Σουηδία και την Αυστραλία, με επικεφαλής επιστήμονες του Πανεπιστημίου του Λάνκαστερ, πραγματοποίησε αυτό που οι ερευνητές περιγράφουν ως την πρώτη συστηματική σύγκριση του είδους του. Η ομάδα αξιολόγησε διαφορετικές στρατηγικές για την προστασία των υφιστάμενων δασών και την αποκατάσταση των δασών σε γεωργικές εκτάσεις.
Σύγκριση στρατηγικών διατήρησης σε όλο τον Αμαζόνιο
Η μελέτη εξέτασε περισσότερα από τρία εκατομμύρια εκτάρια στο Σανταρέμ και την Παραγομινάς, δύο περιοχές στην βραζιλιάνικη πολιτεία Πάρα, κατά την περίοδο από το 2010 έως το 2020. Οι ερευνητές συνδύασαν δορυφορικές εικόνες υψηλής ανάλυσης με εκτεταμένες παρατηρήσεις πεδίου. Το σύνολο δεδομένων τους περιελάμβανε 381 διατομές έρευνας σε 38 λεκάνες απορροής και 499 αγροτικές ιδιοκτησίες, μαζί με μοντέλα που χαρτογραφούσαν τις κατανομές 160 ειδών πτηνών και 426 ειδών δέντρων.
Στη συνέχεια, η ομάδα χρησιμοποίησε παρατηρούμενες αλλαγές στη χρήση γης για να κατασκευάσει σενάρια αντιπαράδειγμα. Αυτά τα μοντέλα επέτρεψαν στους ερευνητές να εκτιμήσουν τι θα μπορούσε να έχει συμβεί στη βιοποικιλότητα και τα αποθέματα άνθρακα των δασών υπό διαφορετικές προσεγγίσεις διατήρησης σε σύγκριση με αυτό που πραγματικά συνέβη.
Υπολόγισαν επίσης το κόστος που σχετίζεται με κάθε στρατηγική, καθιστώντας δυνατή τη σύγκριση του πόσο περιβαλλοντικό όφελος θα μπορούσε να προσφέρει κάθε παρέμβαση για τους πόρους που επενδύθηκαν.
«Αυτά τα ευρήματα υπογραμμίζουν την ανάγκη να θεσπιστούν πολιτικές και πόροι για την πρόληψη και την αντιμετώπιση των πυρκαγιών που διαταράσσουν και υποβαθμίζουν τα τροπικά δάση», δήλωσε ο καθηγητής Jos Barlow, του Πανεπιστημίου του Λάνκαστερ και κύριος συγγραφέας της μελέτης.
Η προστασία των μόνιμων δασών απέφερε σημαντικά οφέλη
Η πρόληψη των ζημιών στα δάση αναδείχθηκε ιδιαίτερα σημαντική. Τα μέτρα που μείωσαν τις διαταραχές δημιούργησαν τα μεγαλύτερα οφέλη για τη δασική βιοποικιλότητα και ήταν σχεδόν εξίσου σημαντικά με την πρόληψη της πλήρους αποψίλωσης των δασών όσον αφορά τη διαφύλαξη των αποθεμάτων άνθρακα.
Η αποκατάσταση των δασών παρείχε επίσης σημαντικά οφέλη, ιδιαίτερα σε ιδιοκτησίες όπου μεγάλο μέρος του αρχικού δάσους είχε ήδη εξαφανιστεί.
Καμία ενιαία στρατηγική δεν ήταν αρκετή
Καμία από τις παρεμβάσεις από μόνη της δεν ήταν σε θέση να αντιστρέψει τις συνολικές απώλειες βιοποικιλότητας και άνθρακα σε ολόκληρη την περιοχή μελέτης.
«Καθαρά κέρδη στη βιοποικιλότητα και την αποθήκευση άνθρακα επιτεύχθηκαν μόνο όταν εφαρμόστηκαν και οι δύο παρεμβάσεις αποφυγής. Ωστόσο, ο συνδυασμός και των τριών παρεμβάσεων απέφερε ακόμη μεγαλύτερα κέρδη», δήλωσε η Δρ. Μιράντα. «Οι συνδυασμένες παρεμβάσεις θα είναι ακόμη πιο σημαντικές καθώς η κλιματική αλλαγή προχωρά, ειδικά καθώς η αποκατάσταση των δασών μπορεί να είναι ιδιαίτερα ευάλωτη στις πυρκαγιές».
Αυτό το εύρημα είναι ιδιαίτερα σημαντικό καθώς οι κυβερνήσεις και οι διεθνείς οργανισμοί δίνουν αυξανόμενη έμφαση στην αποκατάσταση των δασών. Τόσο οι παγκόσμιες περιβαλλοντικές δεσμεύσεις όσο και οι ομοσπονδιακές και πολιτειακές πολιτικές της Βραζιλίας περιλαμβάνουν σημαντικές προσπάθειες για την επιστροφή των δασών σε περιοχές όπου έχουν χαθεί.
Η αποκατάσταση λειτουργεί καλύτερα παράλληλα με την προστασία
Οι ερευνητές τονίζουν ότι η αποκατάσταση παραμένει απαραίτητη, ειδικά σε τοπία όπου έχει ήδη πραγματοποιηθεί εκτεταμένη αποψίλωση. Αλλά η αποκατάσταση των δασών ενώ τα υπάρχοντα δάση συνεχίζουν να καταστρέφονται μπορεί να υπονομεύσει τα συνολικά οφέλη.
Αν και η έρευνα επικεντρώθηκε σε δύο περιοχές του Αμαζονίου, οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι τα συμπεράσματά της ενδέχεται να ισχύουν και για άλλες περιοχές του κόσμου όπου σημειώνεται αποδάσωση σε τροπικά δάση. Τα ευρήματα θα μπορούσαν επίσης να έχουν επιπτώσεις στην πολιτική διατήρησης της φύσης πέρα από τις τροπικές περιοχές.
Οι ερευνητές υποστηρίζουν επίσης ότι η ευθύνη για τη διατήρηση των δασών δεν βαρύνει μόνο τις κυβερνήσεις και τις οργανώσεις προστασίας του περιβάλλοντος. Οι βιομηχανίες και οι αγορές που συνδέονται με προϊόντα τα οποία παράγονται σε περιοχές όπου παρατηρείται απώλεια και υποβάθμιση δασών, ίσως χρειαστεί επίσης να επανεξετάσουν τον ρόλο τους.
Τα ευρήματα παρουσιάζονται αναλυτικά στη μελέτη με τίτλο «Η προστασία των τροπικών δασών είναι πιο αποδοτική για τη βιοποικιλότητα και το κλίμα σε σχέση με την αποκατάσταση», η οποία δημοσιεύτηκε στο περιοδικό *Science* στις 17 Σεπτεμβρίου 2026.
www.worldenergynews.gr
