Πόσο πρέπει να μας επηρεάζουν τα εξωτερικά ερεθίσματα του περιβάλλοντος και πως είναι ο καλύτερος τρόπος να τα αφοιμοιώνουμε και να αξιοποιούμε - Η προσήλωση στους στόχους είναι η ενδικνυόμενη επιλογή και πόσο τα κολλήματα των εμπειριών δεν μας αφήνουν να εξελιχθούμε - Sign-trackers vs Goal-trackers
Ψυχολόγος & Συστημική Ψυχοθεραπεύτρια 6943527322 - Αν νιώθεις άγχος, πίεση ή ανάγκη για αλλαγή, δεν χρειάζεται να το περάσεις μόνος
Οι αποφάσεις που παίρνουμε καθημερινά δεν είναι πάντα τόσο «λογικές» όσο θα θέλαμε να πιστεύουμε. Δεν ζυγίζουμε μόνο τα υπέρ και τα κατά των επιλογών μας· συχνά επηρεαζόμαστε από εικόνες, ήχους και μικρά σήματα γύρω μας, τα οποία έχουμε μάθει –συνειδητά ή ασυνείδητα– να συνδέουμε με ανταμοιβές ή απώλειες. Μια νέα επιστημονική μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Journal of Neuroscience εξηγεί γιατί για κάποιους ανθρώπους αυτά τα ερεθίσματα γίνονται τόσο ισχυρά, ώστε να τους κρατούν «κολλημένους» σε επιλογές που τελικά τους βλάπτουν.
Η έρευνα πραγματοποιήθηκε υπό την καθοδήγηση του Giuseppe di Pellegrino από το University of Bologna και επικεντρώθηκε στον τρόπο με τον οποίο συνεργάζονται –ή συγκρούονται– δύο βασικά συστήματα μάθησης του εγκεφάλου. Υπάρχουν δύο βασικοί τρόποι με τους οποίους μαθαίνουμε να παίρνουμε αποφάσεις.
Ο πρώτος είναι μέσα από τις ίδιες μας τις πράξεις: κάνουμε μια επιλογή και, ανάλογα με το αν το αποτέλεσμα είναι καλό ή κακό, μαθαίνουμε αν αξίζει να την επαναλάβουμε ή να την αποφύγουμε.
Ο δεύτερος τρόπος είναι μέσα από τα ερεθίσματα γύρω μας. Ένας ήχος, μια εικόνα ή ένα σημάδι αποκτά σημασία επειδή, με τον καιρό, μαθαίνουμε ότι συνήθως ακολουθεί κάτι συγκεκριμένο — κάτι καλό ή κάτι κακό. Έτσι, το ερέθισμα από μόνο του αρχίζει να επηρεάζει τις επιλογές μας, ακόμη κι αν δεν έχουμε κάνει ακόμη τίποτα.
Δύο διαφορετικοί τύποι ανθρώπων
Οι επιστήμονες μελέτησαν 60 ενήλικες χρησιμοποιώντας τεχνικές όπως οφθαλμογραφία, μέτρηση της διαστολής της κόρης του ματιού και υπολογιστικά μοντέλα λήψης αποφάσεων. Με βάση το που εστιάζει το βλέμμα τους, οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν σε δύο κατηγορίες.
Οι λεγόμενοι sign-trackers ήταν εκείνοι που έδιναν μεγαλύτερη προσοχή στα ερεθίσματα –όπως εικόνες ή σύμβολα– που συνδέονταν με την πιθανότητα να κερδίσουν κάτι, για παράδειγμα χρήματα ή πόντους μέσα στο πείραμα.
Αντίθετα, οι goal-trackers επικεντρώνονταν περισσότερο στο ίδιο το αποτέλεσμα της επιλογής τους, δηλαδή στο αν τελικά θα έπαιρναν την ανταμοιβή, ανεξάρτητα από τα «σήματα» που την προέβλεπαν.
Και οι δύο ομάδες έμαθαν το έργο εξίσου καλά. Όταν όμως τα ερεθίσματα άρχισαν να παίζουν ρόλο στις αποφάσεις τους, οι διαφορές έγιναν εμφανείς. Οι sign-trackers έκαναν περισσότερα λάθη, ακολουθώντας τα «σήματα» αντί να λαμβάνουν υπόψη τις πραγματικές συνέπειες των πράξεών τους.
Το πιο ενδιαφέρον εύρημα της μελέτης είναι ότι το πρόβλημα δεν βρίσκεται στο ότι οι sign-trackers δίνουν υπερβολική σημασία στα ερεθίσματα. Αντίθετα, δυσκολεύονται να επικαιροποιήσουν την αξία τους όταν αλλάζουν οι συνθήκες. Με απλά λόγια, «ξεκολλάνε» πιο δύσκολα από παλιές συσχετίσεις, ακόμη κι όταν αυτές δεν ισχύουν πια ή γίνονται επικίνδυνες.
Τι σημαίνει αυτό για την ψυχική υγεία
Αυτή η δυσκαμψία στη λήψη αποφάσεων θυμίζει μοτίβα που παρατηρούνται σε εξαρτήσεις, ψυχαναγκαστικές και αγχώδεις διαταραχές, όπου τα περιβαλλοντικά ερεθίσματα μπορούν να κυριαρχούν στη συμπεριφορά και να οδηγούν σε επαναλαμβανόμενες, επιβλαβείς επιλογές.
Οι ερευνητές εκτιμούν, ότι η βαθύτερη κατανόηση του τρόπου με τον οποίο ο εγκέφαλος «ζυγίζει» και ανανεώνει τις αξίες των ερεθισμάτων θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για νέες θεραπευτικές παρεμβάσεις, που δεν θα στοχεύουν στην αποφυγή των ερεθισμάτων, αλλά στην ενίσχυση της ευελιξίας της μάθησης.
Σε έναν κόσμο γεμάτο εικόνες, ήχους και σήματα που διεκδικούν διαρκώς την προσοχή μας, η μελέτη αυτή υπενθυμίζει ότι για κάποιους ανθρώπους τα ερεθίσματα δεν είναι απλώς φόντο της καθημερινότητας, αλλά ένας πανίσχυρος οδηγός αποφάσεων – δύσκολος να αγνοηθεί.
www.worldenergynews.gr
Οι αποφάσεις που παίρνουμε καθημερινά δεν είναι πάντα τόσο «λογικές» όσο θα θέλαμε να πιστεύουμε. Δεν ζυγίζουμε μόνο τα υπέρ και τα κατά των επιλογών μας· συχνά επηρεαζόμαστε από εικόνες, ήχους και μικρά σήματα γύρω μας, τα οποία έχουμε μάθει –συνειδητά ή ασυνείδητα– να συνδέουμε με ανταμοιβές ή απώλειες. Μια νέα επιστημονική μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Journal of Neuroscience εξηγεί γιατί για κάποιους ανθρώπους αυτά τα ερεθίσματα γίνονται τόσο ισχυρά, ώστε να τους κρατούν «κολλημένους» σε επιλογές που τελικά τους βλάπτουν.
Η έρευνα πραγματοποιήθηκε υπό την καθοδήγηση του Giuseppe di Pellegrino από το University of Bologna και επικεντρώθηκε στον τρόπο με τον οποίο συνεργάζονται –ή συγκρούονται– δύο βασικά συστήματα μάθησης του εγκεφάλου. Υπάρχουν δύο βασικοί τρόποι με τους οποίους μαθαίνουμε να παίρνουμε αποφάσεις.
Ο πρώτος είναι μέσα από τις ίδιες μας τις πράξεις: κάνουμε μια επιλογή και, ανάλογα με το αν το αποτέλεσμα είναι καλό ή κακό, μαθαίνουμε αν αξίζει να την επαναλάβουμε ή να την αποφύγουμε.
Ο δεύτερος τρόπος είναι μέσα από τα ερεθίσματα γύρω μας. Ένας ήχος, μια εικόνα ή ένα σημάδι αποκτά σημασία επειδή, με τον καιρό, μαθαίνουμε ότι συνήθως ακολουθεί κάτι συγκεκριμένο — κάτι καλό ή κάτι κακό. Έτσι, το ερέθισμα από μόνο του αρχίζει να επηρεάζει τις επιλογές μας, ακόμη κι αν δεν έχουμε κάνει ακόμη τίποτα.
Δύο διαφορετικοί τύποι ανθρώπων
Οι επιστήμονες μελέτησαν 60 ενήλικες χρησιμοποιώντας τεχνικές όπως οφθαλμογραφία, μέτρηση της διαστολής της κόρης του ματιού και υπολογιστικά μοντέλα λήψης αποφάσεων. Με βάση το που εστιάζει το βλέμμα τους, οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν σε δύο κατηγορίες.
Οι λεγόμενοι sign-trackers ήταν εκείνοι που έδιναν μεγαλύτερη προσοχή στα ερεθίσματα –όπως εικόνες ή σύμβολα– που συνδέονταν με την πιθανότητα να κερδίσουν κάτι, για παράδειγμα χρήματα ή πόντους μέσα στο πείραμα.
Αντίθετα, οι goal-trackers επικεντρώνονταν περισσότερο στο ίδιο το αποτέλεσμα της επιλογής τους, δηλαδή στο αν τελικά θα έπαιρναν την ανταμοιβή, ανεξάρτητα από τα «σήματα» που την προέβλεπαν.
Και οι δύο ομάδες έμαθαν το έργο εξίσου καλά. Όταν όμως τα ερεθίσματα άρχισαν να παίζουν ρόλο στις αποφάσεις τους, οι διαφορές έγιναν εμφανείς. Οι sign-trackers έκαναν περισσότερα λάθη, ακολουθώντας τα «σήματα» αντί να λαμβάνουν υπόψη τις πραγματικές συνέπειες των πράξεών τους.
Το πιο ενδιαφέρον εύρημα της μελέτης είναι ότι το πρόβλημα δεν βρίσκεται στο ότι οι sign-trackers δίνουν υπερβολική σημασία στα ερεθίσματα. Αντίθετα, δυσκολεύονται να επικαιροποιήσουν την αξία τους όταν αλλάζουν οι συνθήκες. Με απλά λόγια, «ξεκολλάνε» πιο δύσκολα από παλιές συσχετίσεις, ακόμη κι όταν αυτές δεν ισχύουν πια ή γίνονται επικίνδυνες.
Τι σημαίνει αυτό για την ψυχική υγεία
Αυτή η δυσκαμψία στη λήψη αποφάσεων θυμίζει μοτίβα που παρατηρούνται σε εξαρτήσεις, ψυχαναγκαστικές και αγχώδεις διαταραχές, όπου τα περιβαλλοντικά ερεθίσματα μπορούν να κυριαρχούν στη συμπεριφορά και να οδηγούν σε επαναλαμβανόμενες, επιβλαβείς επιλογές.
Οι ερευνητές εκτιμούν, ότι η βαθύτερη κατανόηση του τρόπου με τον οποίο ο εγκέφαλος «ζυγίζει» και ανανεώνει τις αξίες των ερεθισμάτων θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για νέες θεραπευτικές παρεμβάσεις, που δεν θα στοχεύουν στην αποφυγή των ερεθισμάτων, αλλά στην ενίσχυση της ευελιξίας της μάθησης.
Σε έναν κόσμο γεμάτο εικόνες, ήχους και σήματα που διεκδικούν διαρκώς την προσοχή μας, η μελέτη αυτή υπενθυμίζει ότι για κάποιους ανθρώπους τα ερεθίσματα δεν είναι απλώς φόντο της καθημερινότητας, αλλά ένας πανίσχυρος οδηγός αποφάσεων – δύσκολος να αγνοηθεί.
www.worldenergynews.gr
