Ανακατασκευασμένοι χάρτες έχουν δείξει ότι οι άγριοι πρόγονοι του σιταριού, του κριθαριού και της σίκαλης κατείχαν πολύ στενότερες περιοχές στη Δυτική Ασία πριν από 12.000 χρόνια από ό,τι υπέθεταν οι μελετητές εδώ και καιρό.
Κατασκευάζοντας τους παλιούς χάρτες
Αυτή η συμπιεσμένη γεωγραφία αναδιαμορφώνει το τοπίο της πρώιμης γεωργίας και αμφισβητεί τον τρόπο με τον οποίο οι αρχαιολόγοι ερμηνεύουν πού ριζώθηκε για πρώτη φορά η εξημέρωση. Σε όλη τη μεσογειακή άκρη της Δυτικής Ασίας, οι μοντελοποιημένες περιοχές 65 άγριων φυτικών ειδών συγκεντρώνονται σφιχτά κατά μήκος ενός παράκτιου διαδρόμου αντί να εξαπλώνονται στα εσωτερικά υψίπεδα.
Αναλύοντας αυτούς τους προβλεπόμενους οικοτόπους, ο Joe Roe στο Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης (UCPH) κατέδειξε ότι πολλοί πρόγονοι δημητριακών και ψυχανθών συγκεντρώθηκαν στην Λεβάντε κατά τα τέλη της Εποχής των Παγετώνων.
Έξω από αυτόν τον διάδρομο, μεγάλα τμήματα της Ανατολίας, της βόρειας Μεσοποταμίας και του Ζάγκρου αποκλίνουν από τα προβλεπόμενα εύρη που σήμερα φαίνονται εκτεταμένα.
Τέτοια συστολή σημαίνει ότι οι μακροχρόνιοι χάρτες προέλευσης των καλλιεργειών μπορεί να έχουν υπερεκτιμήσει πόσο ευρέως ήταν διαθέσιμα αυτά τα είδη, θέτοντας το σκηνικό για μια πιο προσεκτική ματιά στο πώς ανακατασκευάστηκαν αυτές οι αρχαίες κατανομές.
Παράκτια καταφύγια αναδύονται
Κατά μήκος της παραθαλάσσιας άκρης της Δυτικής Ασίας, τα μοντέλα στοίβαξαν πολλά βρώσιμα χόρτα σε μια λεπτή παράκτια λωρίδα. Σε αυτήν τη λωρίδα, ένα καταφύγιο - ένα μέρος όπου τα φυτά μπορούν να επιβιώσουν σε σκληρά κλίματα - μπορεί να είχε προστατεύσει τις καλλιέργειες κατά τη διάρκεια του στρες της Εποχής των Παγετώνων.
Η Κύπρος και τμήματα της δυτικής Τουρκίας ξεχώρισαν επίσης, υποδηλώνοντας αρκετές ασφαλείς τσέπες για τους προγόνους των δημητριακών σε ψυχρότερες εποχές. Αυτή η παράκτια συγκέντρωση θα είχε διαμορφώσει το πού θα μπορούσαν να εγκατασταθούν οι πρώιμες ομάδες, επειδή οι αξιόπιστες συγκομιδές δεν ήταν ομοιόμορφα κατανεμημένες.
Οι επιλογές που διαμόρφωσαν το κρύο ακόμα περισσότερο
Οι ψυχρότερες, ξηρότερες διακυμάνσεις δεν ώθησαν απλώς αυτά τα φυτά προς τα νότια και δεν επανήλθαν με την πρώιμη θέρμανση. Αντ' αυτού, πολλά είδη είχαν ήδη αντιμετωπίσει αραιές βροχοπτώσεις, επομένως ένα υγρό κλίμα δεν δημιούργησε αυτόματα πιο κατάλληλο βιότοπο.
Σε αυτά τα φυτά, η μέση μοντελοποιημένη εξάπλωση συρρικνώθηκε περίπου 25% καθώς η περιοχή πλησίαζε την πρώιμη γεωργία. Αυτή η συμπίεση θα είχε συγκεντρώσει την πίεση συγκέντρωσης, επειδή οι άνθρωποι είχαν λιγότερες αξιόπιστες συστάδες για να επιστρέψουν σε κάθε εποχή.
Μοντέλα που δημιουργήθηκαν από δεδομένα
Τα υπολογιστικά μοντέλα δεν μπορούν να ταξιδέψουν στο χρόνο, αλλά μπορούν να ελέγξουν πού θα μπορούσε να ζήσει ένα φυτό υπό ένα δεδομένο κλίμα. Στο UCPH, ο Roe χρησιμοποίησε οικολογική μοντελοποίηση θέσεων για να χαρτογραφήσει πού θα μπορούσαν να ζήσουν τα είδη με βάση το κλίμα, βασιζόμενος σε σύγχρονες παρατηρήσεις ως πρότυπο.
Τα σύγχρονα σημεία εμφάνισης προήλθαν από την Παγκόσμια Μονάδα Πληροφοριών για τη Βιοποικιλότητα (GBIF), επιτρέποντας στην ομάδα να ξεκινήσει με πραγματικές τοποθεσίες και όχι με εικασίες. Αυτά τα επίπεδα προήλθαν από ένα σύνολο δεδομένων και επέτρεψαν στην ομάδα να κυλήσει τα μοντέλα προς τα πίσω και στη συνέχεια να συγκρίνει τα αποτελέσματα με τα υπολείμματα φυτών στις ανασκαφές.
Οι απανθρακωμένοι σπόροι στις ανασκαφές δείχνουν τι χειρίστηκαν οι άνθρωποι, αλλά σπάνια αποκαλύπτουν την πλήρη φυτική κοινότητα που βρίσκεται κοντά.
Οι συγκρίσεις με φυτικά υπολείμματα από αρχαιολογικούς χώρους συχνά έδειξαν ασθενέστερες αντιστοιχίες από την ισχυρή απόδοση του μοντέλου σε σύγχρονα δεδομένα. Τα αραιά αρχεία ανασκαφών και η άνιση σύγχρονη δειγματοληψία μπορούν να απομακρύνουν τις προβλέψεις από την πραγματικότητα προς διαφορετικές κατευθύνσεις.
Παλαιές υποθέσεις δοκιμάζονται
Για δεκαετίες, πολλές εξηγήσεις για την πρώιμη γεωργία υπέθεταν ότι τα άγρια φυτά που αναπτύσσονται σήμερα καταλάμβαναν τις ίδιες περιοχές πριν από χιλιάδες χρόνια. Μια ανασκόπηση του 2011 περιέγραψε την καλλιέργεια ως σταδιακή και σε ολόκληρη την περιοχή, αφήνοντας περιθώριο για πολλά τοπικά πειράματα.
Ενδείξεις για μελλοντικές ανασκαφές
Τα επίπεδα χαρτών όπως αυτά μπορούν να κατευθύνουν τους αρχαιολόγους προς κοιλάδες και ακτές που κάποτε είχαν τις πλουσιότερες άγριες φυτείες σιτηρών. Καλύτερες αρχαιολογικές βάσεις δεδομένων θα μπορούσαν να αυστηροποιήσουν το τεστ, επειδή το μοντέλο βελτιώνεται όταν οι ημερομηνίες και οι τοποθεσίες γίνονται πιο ακριβείς.
Με την πάροδο του χρόνου, οι επαναλαμβανόμενοι έλεγχοι μεταξύ χαρτών και ανασκαφών θα πρέπει να αποκαλύψουν πού οι άνθρωποι μετέφεραν φυτά και πού τα τοποθέτησε η φύση.
Η γνώση της αρχαίας κατανομής διευκρινίζει επίσης τι άλλαξε η εξημέρωση, διαχωρίζοντας την ανθρώπινη επιλογή από τα όρια που ήδη επέβαλε το κλίμα.
Αυτές οι ανακατασκευές περιορίζουν τις πιθανές ζώνες συλλογής για τα πρώιμα δημητριακά και προσθέτουν έναν έλεγχο βασισμένο στο κλίμα στις αρχαιολογικές ιστορίες. Καθώς οι αρχαιολόγοι αποκαλύπτουν περισσότερα φυτικά αρχεία και εξετάζουν πρόσθετες τοποθεσίες, η μέθοδος θα πρέπει να εξελιχθεί σε ένα πρακτικό εργαλείο αντί να παραμείνει μια επιστημονική περιέργεια.
www.worldenergynews.gr
