Η Αρκτική είναι ένα δίκοπο μαχαίρι. Είναι μια περιοχή, δυνητικά, παγκόσμιας σύγκρουσης. Είναι επίσης δυνητικά πηγή παγκόσμιας ειρήνης. Η σύγκλιση που υπάρχει στην Αρκτική, την Κίνα, τη Ρωσία, τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Ευρώπη και, σε αυξανόμενο βαθμό, σε κράτη σε όλο τον πλανήτη, αποτελεί μια ευκαιρία για τη διευκόλυνση του διαλόγου
Δεκαετίες επιτυχημένης επιστημονικής συνεργασίας θα μπορούσαν να τεθούν σε κίνδυνο εάν οι πολιτικές σχέσεις μεταξύ Ευρώπης και ΗΠΑ συνεχίσουν να διαταράσσονται λόγω εμπορικών και αμυντικών ζητημάτων.
Οι συνεργασίες με τα αρκτικά έθνη
Για περισσότερα από 30 χρόνια, τα αρκτικά έθνη συνεργάζονται στις φυσικές, βιολογικές και κοινωνικές επιστήμες για να κατανοήσουν μια από τις ταχύτερα μεταβαλλόμενες περιοχές στον κόσμο. Από τα τέλη της δεκαετίας του 1970, η Αρκτική έχει χάσει περίπου 33.000 τετραγωνικά μίλια θαλάσσιου πάγου κάθε χρόνο - περίπου την ίδια έκταση με την Τσεχία.
Ακόμα και κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, επιστήμονες από τις ΗΠΑ και τη Ρωσία διεξήγαγαν, μοιράστηκαν και συχνά συνεργάστηκαν σε έρευνα, μαζί με ερευνητές από τον Καναδά, τη Δανία, τη Νορβηγία, την Ισλανδία, τη Φινλανδία και τη Σουηδία. Όταν τελείωσε ο Ψυχρός Πόλεμος, η ίδρυση του Αρκτικού Συμβουλίου το 1991 βελτίωσε περαιτέρω την επιστημονική συνεργασία.
Ωστόσο, ορισμένα παλιά εμπόδια ανέκυψαν ξανά όταν η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία το 2022, παγώνοντας δεκαετίες κοινής επιστήμης στην Αρκτική. Η κατάσταση θα μπορούσε να περιπλακεί περαιτέρω εάν οι πολιτικοί δεσμοί μεταξύ Ευρώπης και ΗΠΑ συνεχίσουν να διαταράσσονται.
Γιατί έχει σημασία η έρευνα στην Αρκτική και τη Γροιλανδία
Η Γροιλανδία, το πιο πρόσφατο αντικείμενο της φιλοδοξίας του Προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ για εδαφική επέκταση, είναι το παροιμιώδες «καναρίνι στο ανθρακωρυχείο» της Γης - ένα πρώιμο προειδοποιητικό σημάδι αυξανόμενου κινδύνου. Περίπου τα τέσσερα πέμπτα της Γροιλανδίας καλύπτονται από ένα τεράστιο στρώμα πάγου - ένα επισφαλώς τοποθετημένο σημείο καμπής στην κλιματική κρίση - το οποίο λιώνει, χάρη στις αυξανόμενες εκπομπές άνθρακα από την ανθρώπινη δραστηριότητα.
Ο πάγος μπορεί να εκθέσει την πρόσβαση στα κοιτάσματα σπάνιων γαιών της Γροιλανδίας, τα οποία οι οικονομίες που διψούν για πόρους μπορεί να ευνοούν, αλλά η πλήρης απώλεια του στρώματος έχει επίσης τη δυνατότητα να αυξήσει την παγκόσμια στάθμη της θάλασσας κατά 7,4 μέτρα, κάτι που θα επηρέαζε εκατομμύρια ανθρώπους σε παράκτιες περιοχές σε όλο τον κόσμο.
Ο ίδιος ο πάγος είναι επίσης κρίσιμος για την έρευνα. Οι βαθιές πυρήνες πάγου είναι χρονομηχανές που δίνουν μια ματιά στην ατμοσφαιρική ιστορία της Γης χάρη σε μικροσκοπικά κοιτάσματα άνθρακα που συλλαμβάνονται ως φυσαλίδες αέρα σε κάθε τεράστιο πυρήνα.
Οι επιστήμονες συνεργάζονται εδώ και δεκαετίες για να μελετήσουν την περιβαλλοντική αλλαγή, την απώλεια στρώματος πάγου και παγετώνων, καθώς και τον πολύπλοκο ιστό των χερσαίων και θαλάσσιων οικοσυστημάτων στη Γροιλανδία και σε όλη την Αρκτική.
Η επιστήμη στην περιοχή έχει ήδη επηρεαστεί και οι επιστήμονες ανησυχούν.
Οι κοινωνικοί επιστήμονες και η έρευνα για την υγεία είναι επίσης κρίσιμοι για να ρίξουν φως στους πολιτισμούς και την ευημερία των πολλών αυτόχθονων πληθυσμών που ζουν στον Αρκτικό Κύκλο.
«Είναι τόσο κλισέ, αλλά αυτό που συμβαίνει στην Αρκτική έχει παγκόσμιο αντίκτυπο», δήλωσε στην DW η Maribeth Murray, Καναδή περιβαλλοντική αρχαιολόγος και Διευθύντρια του Αρκτικού Ινστιτούτου της Βόρειας Αμερικής. «Είναι πολύ μεγάλη για ένα μικρό ίδρυμα ή μια χώρα, από μόνη της».
Αν και η θέση του Τραμπ για τη Γροιλανδία φαίνεται να έχει ψυχρανθεί, προς το παρόν, οι επιστημονικές ανησυχίες δεν έχουν. Η Murray είπε ότι οι εντάσεις για τη Γροιλανδία έχουν κάνει τμήματα της επιστημονικής κοινότητας να προσεγγίζουν με προσοχή μελλοντικά έργα στην περιοχή.
Οι πολικοί ερευνητές έχουν ήδη δει πώς η γεωπολιτική μπορεί να προκαλέσει χάος στην επιστήμη.
Το πρόγραμμα Interact
Ο πόλεμος της Ρωσίας στην Ουκρανία έχει τερματίσει δεκαετιών δεσμούς μεταξύ ερευνητών και παγωμένες καρποφόρες επιστημονικές ανταλλαγές, όπως αποδεικνύεται από το έργο INTERACT.
Το INTERACT σχεδιάστηκε ως ένα πρόγραμμα σε ολόκληρη την Αρκτική που μοιραζόταν έρευνα και έδινε στους επιστήμονες διακρατική πρόσβαση σε δεκάδες εγκαταστάσεις.
«Καταφέραμε να δημιουργήσουμε αυτές τις κοινοπραξίες σε όλη την Αρκτική, συμμετείχαν και οι οκτώ χώρες της Αρκτικής», δήλωσε η Margareta Johansson, επιστήμονας κρυόσφαιρας που ήταν συντονίστρια του INTERACT και τώρα είναι συνδεδεμένη με τη Σουηδική Γραμματεία Πολικών Ερευνών.
Μέσω της χρηματοδότησης της ΕΕ, Ευρωπαίοι επιστήμονες μπόρεσαν να ταξιδέψουν στη Ρωσία για να διεξάγουν επιστημονικές έρευνες, ρωσικά δεδομένα μπόρεσαν να ρέουν σε ευρωπαϊκά ερευνητικά κέντρα και, αργότερα, Αμερικανοί και Καναδοί ερευνητές μπόρεσαν να ανταλλάξουν έρευνα με ομολόγους τους από την ΕΕ.
Η κλιματική αλλαγή στη Γροιλανδία φέρνει οικολογικές ανησυχίες και ευκαιρίες
Η θέση της Ευρώπης οδήγησε στην παύση της συμμετοχής 21 ρωσικών σταθμών και ο αντίκτυπος στην επιστήμη ήταν βαθύς. Στις αρχές του 2025, μια έκθεση που συνέγραψε ο Γιόχανσον ανέφερε πώς ένα μείγμα εθνικών και θεσμικών πολιτικών, καθώς και προσωπικών ηθικών κρίσεων, οδήγησε στον αποκλεισμό της ρωσικής επιστήμης από το INTERACT και στο κλείσιμο των δρόμων της επιστημονικής διπλωματίας.
«Αν αφαιρέσουμε όλους τους ρωσικούς σταθμούς, ουσιαστικά δεν γνωρίζουμε πραγματικά τι συμβαίνει στην Αρκτική», δήλωσε ο Γιόχανσον.
Ένα σύνορο για ένα διαφορετικό είδος διπλωματίας
Προγράμματα όπως το INTERACT - και η έρευνα στην Αρκτική γενικά - είναι μορφές επιστημονικής διπλωματίας. Σε ευρεία έννοια, μπορούν να επιφέρουν επιστήμη μέσω διπλωματικού έργου ή να χρησιμοποιήσουν την επιστήμη για τη σφυρηλάτηση διεθνών σχέσεων.
Ο Πολ Μπέρκμαν, επιστημονικός διπλωμάτης στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ, δήλωσε στην DW ότι η επιστήμη μπορεί να βοηθήσει στην επίτευξη κοινών συμφερόντων και στην άμβλυνση των εχθροπραξιών.
«Η επιστημονική διπλωματία είναι μια οδός για συμμάχους και αντιπάλους ώστε να οικοδομήσουν κοινά συμφέροντα, να σκεφτούν βραχυπρόθεσμα έως μακροπρόθεσμα σε ένα συνεχές [επείγοντων ζητημάτων]», δήλωσε ο Μπέρκμαν.
Ο Μπέρκμαν είπε ότι η επιστημονική διπλωματία μπορεί να προσφέρει επιλογές για την αντιμετώπιση πιεστικών προκλήσεων — είτε πρόκειται για στρατιωτική σύγκρουση είτε για κλιματική αλλαγή.
«Η Αρκτική είναι ένα δίκοπο μαχαίρι», είπε. «Είναι μια περιοχή, δυνητικά, παγκόσμιας σύγκρουσης. Είναι επίσης δυνητικά πηγή παγκόσμιας ειρήνης. Η σύγκλιση που υπάρχει στην Αρκτική, την Κίνα, τη Ρωσία, τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Ευρώπη και, σε αυξανόμενο βαθμό, σε κράτη σε όλο τον πλανήτη, αποτελεί μια ευκαιρία για τη διευκόλυνση του διαλόγου».
www.worldenergynews.gr
