Ο Samuel Nión-Álvarez από το INCIPIT-CSIC δημιούργησε ένα χρονολόγιο βασισμένο σε 272 χρονολογήσεις με άνθρακα-14, οι οποίες προέρχονταν από 109 αρχαιολογικές θέσεις. Οι θέσεις αυτές εντοπίζονται σε πέντε περιοχές: την περιοχή του Ατλαντικού, τη δυτική και την ανατολική Κανταβρική περιοχή, καθώς και το δυτικό και το ανατολικό τμήμα του Βόρειου Οροπεδίου. Χρησιμοποίησε Bayesian μοντέλα και άλλες στατιστικές μεθόδους για να συγκρίνει τον χρόνο εγκατάλειψης των παλαιών οικισμών με τον χρόνο ίδρυσης νέων.
Σημαντικές αλλαγές για την Ευρώπη
Η χρονική στιγμή έχει σημασία, καθώς η Ευρώπη βίωσε σημαντικές κοινωνικές αλλαγές γύρω στο 400 π.Χ. Ορισμένοι ερευνητές αποκαλούν αυτή την περίοδο «Κρίση του 4ου αιώνα π.Χ.». Αν και έχουν προταθεί ως αίτια οι κλιματικές μεταβολές, οι μετακινήσεις πληθυσμών και οι συγκρούσεις, δεν έχει υπάρξει ομοφωνία για την ακριβή αιτία. Επιπλέον, η μορφή των αλλαγών διέφερε από περιοχή σε περιοχή. Η βόρεια Ιβηρική αποτελεί ιδανική περίπτωση μελέτης, λόγω της ποικιλίας των οικισμών της και του μεγάλου αριθμού διαθέσιμων χρονολογήσεων με άνθρακα-14.
Η παρακμή ξεκίνησε από τη δυτική Κανταβρική περιοχή. Οι πρώτοι οικισμοί εκεί εγκαταλείφθηκαν στα τέλη του 6ου και στις αρχές του 5ου αιώνα π.Χ. Στη συνέχεια, η τάση αυτή επεκτάθηκε στην περιοχή του Ατλαντικού και στο δυτικό τμήμα του Βόρειου Οροπεδίου. Μέχρι τις τελευταίες δεκαετίες του 5ου αιώνα π.Χ., οι κάτοικοι είχαν εγκαταλείψει οικισμούς τόσο στο δυτικό όσο και στο ανατολικό άκρο της περιοχής μελέτης.
Οι περισσότεροι οικισμοί της Πρώιμης Εποχής του Σιδήρου ερήμωσαν μέσα σε διάστημα μικρότερο του ενός αιώνα. Δεν υπάρχει μία συγκεκριμένη ημερομηνία που να σηματοδοτεί τη μετάβαση. Κάθε περιοχή βίωσε τη δική της απότομη αλλαγή μέσα σε λίγες δεκαετίες, με ελάχιστη χρονική επικάλυψη μεταξύ της παλαιάς και της νέας φάσης. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι άνθρωποι επέστρεψαν αργότερα στις εγκαταλελειμμένες θέσεις.
Οι νέοι οικισμοί
Η ανοικοδόμηση προχώρησε με βραδύτερους ρυθμούς. Νέοι οικισμοί άρχισαν να εμφανίζονται στις αρχές του 4ου αιώνα π.Χ., αρχικά στη δυτική Κανταβρική περιοχή και στην περιοχή του Ατλαντικού. Ακολούθησαν μεγαλύτεροι οικισμοί. Πολλοί από αυτούς διέθεταν αμυντικά τείχη και βρίσκονταν πιο κοντά σε εύφορες γεωργικές εκτάσεις. Η εξάπλωσή τους καλύπτει μεγαλύτερο χρονικό διάστημα και εκτείνεται σε όλο το Βόρειο Οροπέδιο. Στο ανατολικό άκρο, οι οχυρωμένοι οικισμοί άρχισαν να γίνονται συνηθισμένοι μόλις στις αρχές του 3ου αιώνα π.Χ. Η μετακίνηση άφησε επίσης μικρότερα ίχνη στο έδαφος. Στο αρχαιολογικό αρχείο εντοπίζονται προσωρινοί καταυλισμοί, χώροι τέλεσης τελετουργιών και ταφές, κυρίως στην περιοχή του Ατλαντικού. Οι χρονολογήσεις τους συμπίπτουν με τη σταδιακή εγκατάλειψη των παλαιότερων οικισμών. Για τα υπόλοιπα τμήματα των ακτών της Κανταβρίας, τα διαθέσιμα στοιχεία είναι ανεπαρκή ώστε να διαπιστωθεί αν συνέβη το ίδιο.
Οι άνθρωποι δεν άλλαξαν απλώς τόπο διαμονής. Οι οικισμοί της ύστερης Εποχής του Σιδήρου ήταν μεγαλύτεροι και πιο σύνθετοι, ενώ σε ορισμένες περιοχές παρατηρήθηκε διεύρυνση του χάσματος μεταξύ πλουσίων και φτωχών. Αυτό το νέο πρότυπο διατηρήθηκε έως τη ρωμαϊκή εποχή. Ο Nión-Álvarez συνδέει τις αλλαγές αυτές με μια ευρύτερη αναδιοργάνωση των κοινοτήτων, επισημαίνοντας παράλληλα ότι ο ρυθμός και η μορφή των μεταβολών διέφεραν από περιοχή σε περιοχή.
Η μελέτη δεν διευκρινίζει τους λόγους της μετακίνησης των πληθυσμών. Πιθανές αιτίες που εξετάζονται είναι οι πολεμικές συγκρούσεις, η πληθυσμιακή αύξηση και οι μεταβολές στις κοινωνικές δομές. Η πρώιμη παρακμή των οχυρωμένων οικισμών σε λόφους (hillforts) στην Αστούρια παραμένει γρίφος. Η έρευνα παρέχει στους επιστήμονες ένα σαφές χρονολόγιο για κάθε στάδιο, επιτρέποντάς τους να συσχετίσουν πιθανές αιτίες με συγκεκριμένες χρονολογίες.
Η μελέτη προτείνει επίσης μια μεθοδολογία που μπορεί να αξιοποιηθεί και από άλλους ερευνητές. Η μέθοδος συνδυάζει μοντέλα ραδιοχρονολόγησης με εκτιμήσεις σχετικά με τον βαθμό επικάλυψης των χρονικών διαστημάτων. Με τον τρόπο αυτό καθίσταται δυνατή η διαπίστωση του αν τα γεγονότα συνέβησαν ταυτόχρονα, διαδοχικά ή σε διαφορετικές χρονικές στιγμές και περιοχές. Οι αρχαιολόγοι θα μπορούσαν να εφαρμόσουν την ίδια προσέγγιση και σε άλλες περιπτώσεις ραγδαίων μεταβολών κατά την ευρωπαϊκή προϊστορία.
www.worldenergynews.gr
