Στην εποχή του GPS, το να ξέρεις να βρίσκεις τον δρόμο σου χωρίς εφαρμογές μοιάζει σχεδόν παλιομοδίτικο.
Κι όμως, η ψυχολογία και η νευροεπιστήμη δείχνουν πως οι άνθρωποι που συνεχίζουν να προσανατολίζονται με μνήμη, ένστικτο και παρατήρηση δεν είναι απλώς «πεισματάρηδες».
Έχουν διατηρήσει μια βαθύτερη σχέση με τον φυσικό κόσμο μια σχέση που οι περισσότεροι από εμάς, σχεδόν αθόρυβα, έχουμε παραχωρήσει στην τεχνολογία τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια.
Υπάρχει ένας συγκεκριμένος τύπος ανθρώπου που, ακόμα και σήμερα, δεν βασίζεται απόλυτα στο GPS.
Όταν τον ρωτήσεις πώς να πας κάπου, δεν θα σου πει μόνο «στρίψε δεξιά σε 300 μέτρα», θα σου μιλήσει για το ποτάμι που βρίσκεται δυτικά, για το μικρό καφέ στη γωνία, για το πώς πέφτει το φως πάνω σε ένα κτίριο το πρωί.
Για πολλούς νεότερους ανθρώπους, αυτή η περιγραφή ακούγεται σχεδόν παράξενη.
Στην πραγματικότητα όμως, αποκαλύπτει έναν διαφορετικό τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος συνδέεται με τον χώρο.
Πριν την κυριαρχία του GPS, ο ανθρώπινος εγκέφαλος δημιουργούσε αυτό που οι νευροεπιστήμονες αποκαλούν «γνωστικό χάρτη».
Ο ιππόκαμπος είναι μια περιοχή του εγκεφάλου που παίζει βασικό ρόλο στη μνήμη και στον προσανατολισμό στο χώρο.
Όταν κινούμαστε σε ένα περιβάλλον χωρίς βοήθεια (όπως GPS), ο ιππόκαμπος δεν αποθηκεύει απλώς μεμονωμένες οδηγίες τύπου «στρίψε δεξιά» ή «συνέχισε ευθεία».
Αντίθετα, επεξεργάζεται και συνδέει πληροφορίες από το περιβάλλον όπως δρόμους, κτίρια, σημεία αναφοράς και αποστάσεις δημιουργώντας έναν εσωτερικό, νοητικό «χάρτη».
Μέσα από αυτή τη διαδικασία, ο εγκέφαλος δεν μαθαίνει μόνο μια συγκεκριμένη διαδρομή, αλλά κατανοεί τη δομή του χώρου συνολικά.
Έτσι, το άτομο μπορεί να προσανατολιστεί πιο ευέλικτα, να βρει εναλλακτικές διαδρομές και να καταλάβει πού βρίσκεται σε σχέση με το ευρύτερο περιβάλλον, αντί να βασίζεται αποκλειστικά σε μια σειρά από εντολές.
Με τη συνεχή χρήση GPS, όμως, αυτή η διαδικασία μειώθηκε.
Αντί να δημιουργούμε εσωτερικούς χάρτες, ακολουθούμε διαδοχικές εντολές: «στρίψε αριστερά», «συνέχισε ευθεία», «σε 200 μέτρα δεξιά».
Ο εγκέφαλος περνά σε μια πιο αυτόματη λειτουργία, χωρίς να χρειάζεται να “δουλέψει” ενεργά τον προσανατολισμό.
Έρευνες δείχνουν πως η υπερβολική εξάρτηση από GPS συνδέεται με μειωμένη ενεργοποίηση του ιππόκαμπου και σταδιακή εξασθένηση της χωρικής μνήμης.
Αυτό δεν σημαίνει πως η τεχνολογία είναι κακή.
Το GPS μας εξοικονομεί χρόνο, μειώνει το άγχος και κάνει τις μετακινήσεις πιο εύκολες.
Ωστόσο, φαίνεται πως η ευκολία αυτή συνοδεύεται από μια πιο αόρατη απώλεια: τη σταδιακή απομάκρυνσή μας από την αίσθηση του «ανήκειν» στον χώρο.
Οι άνθρωποι που συνεχίζουν να προσανατολίζονται με μνήμη και παρατήρηση διατηρούν κάτι που πολλοί από εμάς έχουμε χάσει: μια συνεχή αίσθηση τοποθέτησης μέσα στον κόσμο.
Ξέρουν πού βρίσκονται χωρίς να κοιτούν μια οθόνη.
Μπορούν να ανασυνθέσουν διαδρομές, να προσαρμοστούν όταν ένας δρόμος είναι κλειστός, να αισθανθούν τον χώρο γύρω τους πιο ζωντανά.
Ίσως τελικά το θέμα να μην είναι μόνο πώς φτάνουμε κάπου, αλλά πώς σχετιζόμαστε με τον κόσμο καθώς κινούμαστε μέσα σε αυτόν.
www.worldenergynews.gr
