Για πολλούς ανθρώπους, το ποδόσφαιρο δεν είναι απλώς ένα άθλημα. Είναι προσμονή, αγωνία, χαρά, απογοήτευση, συζήτηση, συνήθεια και, σε ορισμένες περιπτώσεις, μια ενασχόληση που μοιάζει δύσκολο να σταματήσει. Μπορεί, όμως, η έντονη προσήλωση μιας ομάδας να χαρακτηριστεί «εθισμός»;
Η ποδοσφαιρική υποστήριξη δεν αναγνωρίζεται σήμερα ως συμπεριφορική εξάρτηση ούτε στο DSM-5 ούτε στο ICD-11. Ωστόσο, εξετάζεται κατά πόσο ορισμένα χαρακτηριστικά της ποδοσφαιρικής fandom μπορούν να ενεργοποιούν μηχανισμούς που συναντάμε και σε άλλες συμπεριφορές υψηλής ανταμοιβής.
Γιατί το γκολ έχει τόσο μεγάλη αξία
Ένα από τα στοιχεία που κάνουν το ποδόσφαιρο τόσο συναρπαστικό είναι η σπανιότητα του γκολ. Σε αθλήματα όπως το μπάσκετ, το σκορ μεταβάλλεται διαρκώς. Στο ποδόσφαιρο, αντίθετα, μπορεί να περάσει μεγάλο χρονικό διάστημα χωρίς να σημειωθεί γκολ, γεγονός που κάνει κάθε ευκαιρία και κάθε αλλαγή στο σκορ ακόμη πιο σημαντική.
Ακριβώς αυτή η σπανιότητα μπορεί να αυξάνει την αξία της στιγμής. Όταν μια ανταμοιβή δεν εμφανίζεται συχνά, η προσμονή της μπορεί να γίνεται εντονότερη. Μελέτες στη νευροεπιστήμη του ποδοσφαιρικού fandom έχουν δείξει ότι η επίτευξη ενός γκολ από την υποστηριζόμενη ομάδα συνδέεται με έντονη ενεργοποίηση περιοχών του εγκεφάλου που σχετίζονται με την ανταμοιβή και την ευχαρίστηση, όπως ο πρόσθιος φλοιός του προσαγωγίου (anterior cingulate cortex) και άλλες περιοχές του κυκλώματος ανταμοιβής.
Όταν δεν ξέρουμε τι θα συμβεί
Το δεύτερο στοιχείο είναι η αβεβαιότητα. Ένα παιχνίδι μπορεί να φαίνεται χαμένο και μέσα σε λίγα λεπτά να αλλάξει εντελώς. Μια ομάδα μπορεί να προηγείται και τελικά να χάσει, ενώ ένα φαινομενικά αδιάφορο παιχνίδι μπορεί να κριθεί στο τελευταίο λεπτό.
Η απρόβλεπτη ανταμοιβή έχει ιδιαίτερη ψυχολογική δύναμη. Έρευνα για τους μηχανισμούς της ανταμοιβής έχει δείξει ότι ο εγκέφαλος μπορεί να ανταποκρίνεται εντονότερα όταν ένα θετικό αποτέλεσμα εμφανίζεται απρόβλεπτα, σε σύγκριση με όταν γνωρίζουμε εκ των προτέρων τι θα ακολουθήσει.
Αυτός ο μηχανισμός είναι γνωστός ως μεταβλητό πρόγραμμα ενίσχυσης: η ανταμοιβή έρχεται, αλλά δεν γνωρίζουμε πότε. Και ακριβώς αυτή η αβεβαιότητα μπορεί να μας κρατά σε διαρκή αναμονή για την επόμενη «καλή στιγμή».
Η γοητεία του «παραλίγο»
Υπάρχει, τέλος, το λεγόμενο near-miss effect, δηλαδή η επίδραση του «παραλίγο». Ένα σουτ που περνά ελάχιστα άουτ, ένα δοκάρι ή μια ευκαιρία που χάνεται στο τελευταίο δευτερόλεπτο δεν είναι απλώς αποτυχίες. Δημιουργούν την αίσθηση ότι η επιτυχία ήταν πολύ κοντά.
Έτσι, το ενδιαφέρον δεν αφορά μόνο αυτό που συνέβη, αλλά και αυτό που θα μπορούσε να έχει συμβεί. Η προσδοκία της επόμενης ευκαιρίας διατηρεί την προσοχή ενεργή και ενισχύει την επιθυμία να συνεχίσουμε να παρακολουθούμε.
Και μετά ήρθε το κινητό
Υπάρχει όμως ένας ακόμη παράγοντας που έχει αλλάξει δραστικά τον τρόπο με τον οποίο βιώνουμε το ποδόσφαιρο: η συνεχής ψηφιακή πρόσβαση.
Παλιότερα, ένα παιχνίδι τελείωνε και μαζί του τελείωνε, σε μεγάλο βαθμό, και η επαφή μας με αυτό. Σήμερα, οι ειδοποιήσεις, τα στιγμιότυπα, οι αναλύσεις και τα κοινωνικά δίκτυα επαναφέρουν συνεχώς την ομάδα στην καθημερινότητά μας.
Αυτό δεν σημαίνει ότι το ποδόσφαιρο είναι «εθιστικό» με την κλινική έννοια. Δείχνει, όμως, γιατί ένα παιχνίδι που συνδυάζει σπάνιες ανταμοιβές, αβεβαιότητα, προσμονή και συνεχή ψηφιακή διέγερση μπορεί να καταλαμβάνει τόσο εύκολα χώρο στην προσοχή μας.
Και ίσως γι’ αυτό, μετά από άλλη μία ήττα, η φράση «δεν θα ξαναδώ ποτέ ποδόσφαιρο» να κρατάει συνήθως… μέχρι το επόμενο Σάββατο.
www.worldenergynews.gr
