Τετάρτη, επτά το βράδυ. Ίσως ήταν μια κουραστική μέρα στη δουλειά, από εκείνες που σε στραγγίζουν χωρίς να συμβεί τίποτα σπουδαίο. Η αυριανή δεν υπόσχεται κάτι διαφορετικό. Ο καναπές σε περιμένει, το κινητό σε τραβάει. Κι από κάπου βαθιά, μια γνώριμη φωνή ψιθυρίζει: «Από Δευτέρα».
Όλοι την ξέρουμε αυτή τη φωνή. Από Δευτέρα δίαιτα, από την πρώτη του μήνα γυμναστήριο, από τον Σεπτέμβρη ισπανικά. Η ψυχολογία έχει δώσει όνομα σε αυτή την αδυναμία μας για τις «καθαρές» αρχές: το φαινόμενο της νέας αρχής (fresh start effect). Σε μια έρευνα του 2014, η Hengchen Dai, η Katherine Milkman και ο Jason Riis έδειξαν ότι οι αναζητήσεις στο Google για τη λέξη «δίαιτα», οι επισκέψεις στο γυμναστήριο και οι δεσμεύσεις για στόχους αυξάνονται αισθητά αμέσως μετά από «χρονικά ορόσημα»: την αρχή της εβδομάδας, του μήνα, ή πριν το καλοκαίρι.
Γιατί όμως μια ημερομηνία στο ημερολόγιο έχει τόση δύναμη; Οι ερευνητές προτείνουν ότι τα ορόσημα κόβουν τον χρόνο σε «κεφάλαια». Όπως μια επιχείρηση κλείνει τα βιβλία της, και ξεκινά τη νέα με μηδενικό υπόλοιπο, έτσι κι εμείς «χρεώνουμε» τις αποτυχίες μας στο κεφάλαιο που τελείωσε. Ο εαυτός που παράτησε το γυμναστήριο ή ξόδεψε ό,τι είχε αποταμιεύσει μοιάζει ξαφνικά να ανήκει στο παρελθόν, και ο καινούργιος δεν κουβαλά το βάρος του. Ταυτόχρονα, η αλλαγή κεφαλαίου μάς κάνει να σηκώσουμε το βλέμμα από τη ρουτίνα και να δούμε τη ζωή μας από πιο ψηλά: πού βρίσκομαι, πού θέλω να πάω. Αυτός ο συνδυασμός, η αίσθηση της καθαρής σελίδας και η ματιά στη μεγάλη εικόνα, είναι που γεννά το κύμα κινητοποίησης.
Μια μεταγενέστερη ανασκόπηση επισημαίνει την άλλη όψη του νομίσματος. Όταν περιμένουμε μια «νέα αρχή», τείνουμε να βλέπουμε τον μελλοντικό μας εαυτό σαν άλλον άνθρωπο, πιο πειθαρχημένο και πιο αποφασισμένο. Και του φορτώνουμε όλες μας τις προσδοκίες και τις υποχρεώσεις του σήμερα. Η αναμονή της τέλειας στιγμής γίνεται έτσι μια κομψή μορφή αναβλητικότητας.
Υπάρχει όμως κι ένας δεύτερος λόγος που οι συνηθισμένες μέρες έχουν τόση σημασία, και έχει να κάνει με τον τρόπο που λειτουργούν οι συνήθειες. Η Wendy Wood, καθηγήτρια ψυχολογίας στο University of Southern California και από τις πιο έγκυρες φωνές στη μελέτη των συνηθειών, έχει δείξει ότι σχεδόν τις μισές από τις καθημερινές μας κινήσεις, περίπου το 43%, τις κάνουμε από συνήθεια: την ίδια ώρα, στο ίδιο μέρος, σχεδόν χωρίς να το σκεφτόμαστε. Ο καφές μόλις ξυπνήσουμε, το κινητό μόλις ξαπλώσουμε, ο ίδιος δρόμος για τη δουλειά. Αυτές οι συνήθειες δεν γεννήθηκαν σε κάποια σημαδιακή μέρα. Χτίστηκαν σιγά σιγά, με αμέτρητες επαναλήψεις σε εντελώς συνηθισμένες μέρες. Με τον ίδιο τρόπο χτίζονται και οι καινούργιες.
Πόσες τέτοιες στιγμές χρειάζονται; Όχι 21 μέρες, όπως λεει ο γνωστός μύθος. Στη μελέτη της Phillippa Lally και των συνεργατών της στο University College London, 96 εθελοντές προσπάθησαν να υιοθετήσουν μια απλή καθημερινή συνήθεια, όπως ένα φρούτο στο μεσημεριανό ή ένα σύντομο τρέξιμο. Κατά μέσο όρο χρειάστηκαν 66 μέρες για να γίνει η συμπεριφορά αυτόματη, με τεράστιες διακυμάνσεις: από 18 έως 254 μέρες. Ωστόσο, μια μεμονωμένη χαμένη μέρα δεν μείωνε την πιθανότητα να εδραιωθεί η συνήθεια.
Τι σημαίνουν όλα αυτά για την επόμενη δικής σου Τετάρτη;
Πρώτα απ' όλα, άλλαξε την ερώτηση. Όχι «πότε μπορώ να το κάνω τέλεια;» αλλά «ποια είναι η μικρότερη εκδοχή του που μπορώ να κάνω σήμερα;». Είκοσι λεπτά διάβασμα αντί για τρίωρο. Ένας περίπατος δεκαπέντε λεπτών αντί για πλήρη προπόνηση. Κι αν ακόμη και αυτό μοιάζει βουνό, μίκρυνέ το κι άλλο.
Ύστερα, δέσε τη νέα συμπεριφορά σε ένα σταθερό πλαίσιο: την ίδια ώρα, τον ίδιο χώρο, αμέσως μετά από κάτι που ήδη κάνεις. Η συνήθεια γεννιέται από την επανάληψη.
Τέλος, συγχώρεσε τις χαμένες μέρες. Η συνέπεια δεν ισοδυναμεί με τελειότητα, και ένα σπασμένο σερί δεν σβήνει όσα έχεις ήδη χτίσει.
Η επόμενη Δευτέρα θα έρθει, και μαζί της ο πειρασμός μιας νέας αρχής. Μόνο που η αλλαγή δεν κατοικεί στα ημερολόγια. Κατοικεί στις επτά το απόγευμα μιας Τετάρτης που κανείς δεν θα θυμάται, εκτός από εκείνον που αποφάσισε να μην την αφήσει να περάσει.
www.worldenergynews.gr
